Nationale Veiligheid en Weerbaarheid

In september 2026 start de Leergang Strategie en Weerbare Rechtsorde, een samenwerking tussen het Centre for Professional Learning van de Universiteit Leiden en HCSS. In dit programma komen academische inzichten en strategische praktijkkennis samen om deelnemers beter te laten begrijpen hoe digitale, criminele en statelijke dreigingen de Nederlandse rechtsorde beïnvloeden. Met aandacht voor data, foresight en scenariodenken leer je ontwikkelingen duiden en vertalen naar strategisch handelen. De leergang versterkt het vermogen om complexe veiligheidsvraagstukken in geopolitieke context te plaatsen en effectief op te treden binnen het veiligheidsdomein van morgen.

Migratie wordt door Nederlanders nog altijd gezien als de grootste maatschappelijke dreiging, zelfs boven oorlog en klimaat, blijkt uit onderzoek van HCSS. Volgens Gerben Bakker gaat het niet alleen om feiten, maar vooral om gevoelens van culturele verandering, verlies van controle en afnemend vertrouwen in de overheid. Als politiek en bestuur geen overtuigende antwoorden vinden op dit sentiment, dreigen polarisatie, protesten en verdere maatschappelijke verharding. “Het sentiment zal pas verminderen als te zien is dat de asielcijfers kelderen.”

Migratie wordt structureel door veel Nederlanders als de belangrijkste maatschappelijke dreiging gezien; belangrijker dan oorlog, economische afhankelijkheid of geopolitieke spanningen. In de nieuwe HCSS Focus analyseren Gerben Bakker en Jesse Kommandeur hoe migratiebezorgdheid samenhangt met gevoelens van controleverlies, politieke stagnatie en afnemend vertrouwen in de overheid. De analyse laat zien waarom het migratiedossier steeds meer een stresstest wordt voor bestuurlijke legitimiteit en maatschappelijke stabiliteit.

Migratie wordt structureel door veel Nederlanders als de belangrijkste maatschappelijke dreiging gezien; belangrijker dan oorlog, economische afhankelijkheid of geopolitieke spanningen. In de nieuwe HCSS Focus analyseren Gerben Bakker en Jesse Kommandeur hoe migratiebezorgdheid samenhangt met gevoelens van controleverlies, politieke stagnatie en afnemend vertrouwen in de overheid. De analyse laat zien waarom het migratiedossier steeds meer een stresstest wordt voor bestuurlijke legitimiteit en maatschappelijke stabiliteit.

Hoe stabiel is Nederland volgens Nederlanders zelf? De nieuwste HCSS Publieksmonitor laat een stabiel rapportcijfer zien, maar ook groeiende zorgen over externe dreigingen, interne spanningen en bestuurlijke slagkracht. Wat zegt dit over de veerkracht van onze samenleving en de uitdagingen voor beleid? “De stabiliteit van Nederland oogt solide, maar onder dat oppervlak zien we een duidelijke stapeling van zorgen. Vooral de snelheid waarmee externe dreigingen weer zwaarder wegen, is opvallend en relevant voor beleid,” aldus hoofdauteur Jesse Kommandeur.

Hoe stabiel is Nederland volgens Nederlanders zelf? De nieuwste HCSS Publieksmonitor laat een stabiel rapportcijfer zien, maar ook groeiende zorgen over externe dreigingen, interne spanningen en bestuurlijke slagkracht. Wat zegt dit over de veerkracht van onze samenleving en de uitdagingen voor beleid? “De stabiliteit van Nederland oogt solide, maar onder dat oppervlak zien we een duidelijke stapeling van zorgen. Vooral de snelheid waarmee externe dreigingen weer zwaarder wegen, is opvallend en relevant voor beleid,” aldus hoofdauteur Jesse Kommandeur.

Nieuwe HCSS Focus: hoe veilig voelen vrouwen zich in Nederland? Een kwart van de vrouwen ervaart frequent onveiligheid, vooral jongvolwassenen. Deze verkenning laat zien hoe ervaringen, maatschappelijke normen en verantwoordelijkheidsgevoel samenkomen in een structureel veiligheidsvraagstuk. Met nieuwe data en analyse biedt HCSS inzicht in de aard van vrouwelijke onveiligheidservaring én aanknopingspunten voor beleid en maatschappelijk debat.

Nieuwe HCSS Focus: hoe veilig voelen vrouwen zich in Nederland? Een kwart van de vrouwen ervaart frequent onveiligheid, vooral jongvolwassenen. Deze verkenning laat zien hoe ervaringen, maatschappelijke normen en verantwoordelijkheidsgevoel samenkomen in een structureel veiligheidsvraagstuk. Met nieuwe data en analyse biedt HCSS inzicht in de aard van vrouwelijke onveiligheidservaring én aanknopingspunten voor beleid en maatschappelijk debat.

Hoe blijft de Nederlandse rechtsorde weerbaar in een tijd van geopolitieke spanning, digitale ontwrichting en maatschappelijke polarisatie? De Strategische Monitor Politie 2026 van HCSS analyseert de toenemende systemische druk op Nederland en vertaalt die naar strategische richtpunten voor de Nederlandse politie.

Hoe blijft de Nederlandse rechtsorde weerbaar in een tijd van geopolitieke spanning, digitale ontwrichting en maatschappelijke polarisatie? De Strategische Monitor Politie 2026 van HCSS analyseert de toenemende systemische druk op Nederland en vertaalt die naar strategische richtpunten voor de Nederlandse politie.

Het Com-netwerk in kaart: nieuwe HCSS Focus roept op tot sterkere preventie en betere digitale bevoegdheden. Een nieuwe publicatie analyseert het zogenoemde Com-netwerk, een online ecosysteem waarin vooral jongeren betrokken raken bij cybercrime, sextortion en geweld. Op basis van openbronnenonderzoek laat het rapport zien dat ook Nederlandse jongeren onderdeel zijn van deze internationale netwerken. De studie analyseert de veiligheidsdreiging, de complexe verwevenheid van dader- en slachtofferschap, en bespreekt beleidsrichtingen rond preventie, wettelijke kaders en versterking van OSINT-capaciteit.

Het Com-netwerk in kaart: nieuwe HCSS Focus roept op tot sterkere preventie en betere digitale bevoegdheden. Een nieuwe publicatie van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) analyseert het zogenoemde Com-netwerk, een online ecosysteem waarin vooral jongeren betrokken raken bij cybercrime, sextortion en geweld. Op basis van openbronnenonderzoek laat het rapport zien dat ook Nederlandse jongeren onderdeel zijn van deze internationale netwerken. De studie analyseert de veiligheidsdreiging, de complexe verwevenheid van dader- en slachtofferschap, en bespreekt beleidsrichtingen rond preventie, wettelijke kaders en versterking van OSINT-capaciteit.

Tijdens de strategiedag van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) werd met een Serious Game ontwikkeld door HCSS de weerbaarheid van het notariaat getest. Cyberaanvallen, langdurige stroomuitval en oorlogsdreiging vormden het decor van een intensieve simulatie. De conclusie: in geopolitiek turbulente tijden is verdere versterking van crisisbestendigheid en continuïteit noodzakelijk.

"We moeten accepteren dat we niet in een risicoloze maatschappij leven." In het FD spreekt HCSS-analist en veiligheidsethicus Gerben Bakker over onze groeiende fixatie op risico’s en de illusie van totale veiligheid. Hij waarschuwt dat een risicoloze samenleving niet bestaat — en dat onze controlezucht juist nieuwe kwetsbaarheden creëert. Bakker pleit voor meer weerbaarheid, eigenaarschap en een eerlijker gesprek over wat veiligheid écht betekent.

Deze HCSS Focus onderzoekt hoe Nederlanders alternatieve verklaringen (of, negatief geformuleerd: ‘complottheorieën') voor maatschappelijke gebeurtenissen beoordelen. We kijken naar psychologische en sociaal-economische factoren, digitale platformdynamieken en de manier waarop mensen informatiebronnen gebruiken. Het rapport maakt onderscheid tussen verschillende soorten narratieven en meerdere plausibiliteitsniveaus. Het biedt geen beleidsrichtingen, maar laat zien hoe divers en gelaagd dit landschap is — en hoe belangrijk transparantie, mediageletterdheid en institutionele kwaliteit zijn voor maatschappelijke stabiliteit.

Volgens de Winterpeiling van de HCSS Publieksmonitor krijgt de maatschappelijke stabiliteit in Nederland een krappe voldoende (6.1) . Binnenlandse spanningen, dalend vertrouwen in de overheid en groeiende zorgen over extremisme domineren het beeld. Tegelijkertijd blijkt de sociale samenhang de belangrijkste bron van veerkracht. Lees nu de nieuwste analyse van wat Nederlanders zien als grootste dreigingen én sterkste fundamenten van onze samenleving.

De overheid lanceert een grote campagne en bezorgt iedereen een brochure met concrete tips voor de eerste drie dagen van een ramp. Volgens Rob de Wijk is dit hard nodig: burgers overschatten wat de overheid kan doen en te weinig mensen hebben een noodpakket. Door toenemende dreigingen – van cyberaanvallen tot hybride oorlogsvoering – moeten Nederlanders beter voorbereid zijn. De Wijk benadrukt: het is geen bangmakerij, maar realiteit dat je jezelf tijdelijk zult moeten redden.

Op 16 oktober organiseerde HCSS ism de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) een Tabletop Strategic Capability Game over weerbaarheid in tijden van crisis en onzekerheid, om te verkennen hoe de KNB kan blijven functioneren in een wereld waarin dreigingen snel complexer en realistischer worden. De simulatie, ontwikkeld door HCSS, plaatste deelnemers in een scenario waarin het Nederlandse notariaat te maken kreeg met een opeenstapeling van calamiteiten: van cyberaanvallen en desinformatiecampagnes tot verstoringen in vitale infrastructuur en internationale spanningen.

De Najaarspeiling van de HCSS Publieksmonitor laat zien dat maatschappelijke stabiliteit in Nederland broos blijft. Nederlanders beoordelen deze met een 6,1, lager dan in de zomer. Interne spanningen en zorgen over de werking van de democratie nemen toe, terwijl vertrouwen in de overheid laag blijft. Tegelijkertijd zien veel Nederlanders hun buurt als bron van veerkracht. Lees nu de belangrijkste bevindingen.

We bereiden ons voor op oorlogen en militaire conflicten – onder andere door te investeren in onze defensie. Maar militaire paraatheid alleen is niet genoeg. Onze tegenstanders kunnen ons ook op andere manieren treffen, bijvoorbeeld met cyberaanvallen, desinformatiecampagnes of aanvallen op onze vitale infrastructuur, zoals de energie- en watervoorziening. Te gast hierover bij Paul van Liempt in BNR podcast De Strateeg zijn HCSS analist Hans van der Louw en Willemijn Aerdts.

Steeds meer mensen, ook in Nederland, vinden een autoritaire leider of zogenoemde "sterke man" aantrekkelijker dan het huidige democratische systeem. Uit recent onderzoek van HCSS blijkt dat deze trend ook hier toeneemt. Waarom groeit het draagvlak voor autoritair leiderschap? En wat betekent dit voor de toekomst van onze democratie? Dat ga je horen in deze aflevering van De Strateeg met HCSS analist Gerben bakker en Amerikanist Kenneth Manusama.

Bijna de helft van de Nederlanders ziet in crisistijden meer in een sterke leider dan in een compromisgerichte regering. Deze HCSS Focus onderzoekt de voedingsbodems van autocratisch sentiment: frustratie over democratie, wantrouwen in instituties, angst en onzekerheid, en hang naar homogeniteit. Op basis van peilingen met KiesKompas en de HCSS Publieksmonitor biedt dit rapport inzicht in risico’s voor democratische weerbaarheid in Nederland.

HCSS waarschuwt in het nieuwe rapport Van Meme Tot Moord: online extremistische subculturen kweken een nieuwe generatie van geweld. Jongeren raken verstrikt in digitale biotopen vol haat, geweld en antidemocratische denkbeelden. Analisten Gerben Bakker en Thijs van Aken beschrijven hoe memes, games en hybride ideologieën samensmelten tot een gevaarlijke voedingsbodem voor radicalisering – en wat we eraan kunnen doen.

De eerste editie van de HCSS Publieksmonitor Maatschappelijke Stabiliteit is verschenen. De Zomerpeiling 2025 laat zien hoe Nederlanders maatschappelijke spanningen, dreigingen en veerkracht ervaren. Hoewel er vertrouwen is in de samenleving, signaleren burgers grote zorgen over politiek, polarisatie en internationale dreiging. Lees de belangrijkste bevindingen in deze eerste datagedreven momentopname van maatschappelijke systeemdruk.

Hoe kunnen klimaatgerelateerde gebeurtenissen de sociale, politieke en economische processen in Nederland beïnvloeden? In dit nieuwe HCSS rapport verkennen Laura Birkman, Fiona De Cuyper en Julie Jeuken hoe klimaatverandering maatschappelijke onrust kan versterken en veiligheidsvraagstukken in Nederland beïnvloedt. Met ketenanalyses en strategische aanbevelingen biedt het rapport richting voor toekomstig beleid en versterking van maatschappelijke weerbaarheid.

"De dreiging en de kwetsbaarheden zijn groter dan mensen doorhebben," waarschuwde HCSS strategisch analist Gerben Bakker de gemeenteraad van Amsterdam tijdens een expertmeeting over de risico's van hybride dreigingen voor de stad. Burgers moeten hun alertheid voorhogen, want het is aannemelijk dat Rusland zijn pijlen op Amsterdam richt: "Je moet denken aan cyberaanvallen, brandstichting, desinformatie, sabotages en liquidaties."

Europese democratieën staan onder druk, en het gevaar komt niet alleen meer van buiten, maar ook van binnenuit. Hoe kan Europa zich hier tegen wapenen? Paul van Liempt bespreekt het met HCSS expert Gerben Bakker en hoogleraar Theresa Kuhn, nu in BNR podcast De Strateeg.

De Strategische Monitor Politie 2024 biedt inzicht in de snel veranderende wereld en de impact daarvan op Nederland en haar democratische rechtsstaat. De monitor beschrijft hoe geopolitieke, technologische en maatschappelijke ontwikkelingen onzekerheid, instabiliteit en hybride dreigingen versterken. Het rapport benadrukt het belang van samenwerking tussen overheid, politie en internationale actoren, met een focus op preventie, innovatie en versterking van weerbaarheid. Door realistische scenario’s en kennisontwikkeling biedt de monitor handvatten voor strategie en beleid, gericht op het waarborgen van stabiliteit en veiligheid in een complexe, dynamische samenleving.

Nederlandse steden staan komende decennia voor complexe uitdagingen door bevolkingsgroei, vergrijzing, migratie, klimaatverandering en technologische ontwikkelingen. Kwetsbare wijken, superdiversiteit, polarisatie, psychische problematiek en criminaliteit vergroten de druk op veiligheid en leefbaarheid. Dit nieuwe HCSS-onderzoek biedt inzichten voor strategische aanpassingen en lange termijnbeleid. Samenwerking tussen steden, provincies en het Rijk is cruciaal om stedelijke veerkracht te waarborgen en toekomstgerichte oplossingen te realiseren.

"Deze analyse van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) bevestigt het beeld dat er een aantal groepen in Nederland een extremistische dreiging kunnen vormen", zegt HCSS strategisch analist Gerben Bakker bij EenVandaag. "De bevoegdheden van de veiligheidssector zijn een beetje verouderd, waardoor het toch lastiger is om bijtijds te kunnen zien of iemand radicaliseert. Dat maakt het lastig om preventief te handelen."

"We moeten waakzaam zijn voor buitenlandse inmenging”, zegt HCSS analist Laura Jasper in de Telegraaf, nav de beinvloedingscampagnes op TikTok tijdens de Roemeense verkiezingen. Bij dit soort campagnes wordt ingezet op breuklijnen in de maatschappij die al bestaan. „In Duitsland is dat het thema van energiezekerheid en klimaatopwarming, in Polen zien we narratieven rond vluchtelingen en immigranten. Maar ook in Nederland wordt er te snel gedacht dat we desinformatie wel kunnen herkennen.”

De Nederlandse samenleving is kwetsbaar voor nieuwe vormen van geweld, zoals online intimidatie en extremistische dreigingen, aldus een nieuw HCSS rapport. Dit vraagt om nieuwe inzichten en effectieve beleidsmaatregelen, waarschuwen strategisch analisten Gerben Bakker en Pieter-Jan Vandoren. De groeiende diversiteit en complexiteit van geweldsvormen ondermijnen het traditionele geweldsmonopolie van de staat, en veroorzaken angst en een verminderd vertrouwen in maatschappelijke instituties.

Rechts-extremisme wint zowel offline als online steeds meer terrein. Hoe groot is het gevaar voor Nederland? Paul van Liempt vraagt het aan HCSS strategisch analist Gerben Bakker en University of Amsterdam professor politiek pluralisme Sarah de Lange, in podcast De Strateeg op BNR Nieuwsradio.

Demonstraties worden harder, mensen doen minder snel aangifte, er zijn burgers die de staat niet meer erkennen: hoe zorgt de politie ervoor dat mensen vertrouwen blijven houden in de organisatie? En hoe kan de politie bijdragen aan het versterken van onze democratische rechtstaat? Paul van Liempt bespreekt het met Liesbeth Huyzer, plaatsvervangend korpschef van de Politie, in deze speciale aflevering van podcast De Strateeg op BNR Nieuwsradio.  

Deze week mogen 375 miljoen Europeanen naar de stembus voor de Europese parlementsverkiezingen. Volgens de Europese Commissie moeten we de komende tijd extra waakzaam zijn voor desinformatie, complottheorieën en nepnieuws. HCSS strategisch analist Laura Jasper is gespecialiseerd in desinformatie en cyberoorlog en licht de waarschuwing van de Europese Commissie toe, in NOS Met Het Oog Op Morgen.

De overheid moet een veel beter antwoord vinden op ondermijning bij bedrijven door de georganiseerde misdaad, stellen HCSS analist Laura Jasper en Tom Driessen, voormalig hoofd van de nationale recherche, in gesprek met Paul van Liempt in BNR podcast De Strateeg. Georganiseerde ondermijning en criminaliteit zijn een zeer grote bedreiging voor rechtsstaat en democratische instituties.

De AIVD waarschuwt voor de dreiging van zogenaamde soevereinen. De groep die zich wil afkeren van de overheid is groeiende van eerder circa tienduizend tot nu enkele tienduizenden. Een aanvankelijk klein verschijnsel in de marge dreigt daarmee uit te groeien tot iets groters, schrijft HCSS strategisch analist Gerben Bakker. Wat is er aan de hand en waarom kan deze ontwikkeling gevaarlijk zijn voor de democratische rechtsorde, zoals de AIVD beweert?

Rewatch | Sinds de oorlog in Oekraïne lijken de kaarten op het wereldtoneel opnieuw geschud: westerse dominantie is niet meer vanzelfsprekend. Ondertussen is de VS steeds meer in zichzelf gekeerd en lukt het Europa maar niet om een vuist te maken. Wat betekent dit voor de toekomst van de liberale democratie in de wereld? En welke rol kan Europa spelen in de nieuwe wereldorde? Historicus prof. Beatrice de Graaf (UU) en HCSS strategisch analist Laura Jasper spraken hierover op 6 maart in Utrecht in een volle zaal voor de Studium Generale serie "Democratie in een wankele wereldorde." Kijk het evenement hier terug.

De kwaliteit van de Nederlandse rechtsstaat is nog altijd hoog, maar voor de bredere democratische rechtsorde staan veel seinen op oranje. Hoe komt het dat een land dat op democratische en institutionele structuren goed scoort, toch zo weinig vertrouwen van burgers geniet? Dit nieuwe HCSS rapport analyseert de ontwikkeling van het Nederlandse ‘sociaal contract’ tussen burger en overheid: is er sprake van oppervlakkige spanningen die opgelost kunnen worden door elkaars verwachtingen beter te begrijpen? Of is het mogelijk fundamenteler: zijn er disfuncties die de sociale stabiliteit in gevaar brengen?

Bij georganiseerde misdaad denken we al gauw aan drugsbendes zoals die van Ridouan Taghi, en vroeger aan Holleeder. Maar de bedreiging voor onze samenleving gaat nog veel verder. Achter al deze georganiseerde criminaliteit gaan internationale netwerken schuil. Ook oorlogen zijn van invloed op veranderingen in de keten van de criminaliteit. Paul van Liempt praat in podcast De Strateeg over het gevaar van ondermijning met HCSS strategisch analist Laura Jasper en met strategisch adviseur Tom Driessen, voormalig hoofd van de nationale recherche.

Hoe gezond is de Nederlandse rechtsstaat? De Nederlandse rechtsstaat scoort consistent hoog in internationale metingen, maar het vertrouwen in onze rechtsstaat is historisch laag. In dit nieuwe HCSS rapport onderzoeken we de problematische trends achter dit verschijnsel en verkennen we scenario's voor de toekomst.

De aanwezigheid van een sterke en welvarende middenklasse is essentieel voor de sociale en politieke stabiliteit van democratische samenlevingen. Maar deze middenklasse staat onder druk, waarschuwt HCSS in een nieuw rapport. Een toenemend aantal mensen, ook uit traditioneel gezagsgetrouwe groepen, wijst de rechtsorde en het huidige democratische staatsbestel in zijn geheel af.