HCSS Focus | Vrouwelijke onveiligheidservaring

Een kwart van de Nederlandse vrouwen voelt zich frequent onveilig in het openbaar of online. Onder jongvolwassen vrouwen (tot 35 jaar) loopt dit op tot 34 procent. Dat blijkt uit een nieuwe HCSS Focus, in opdracht van de Nederlandse politie. Ongeveer een vijfde van de jongvolwassen vrouwen krijgt specifiek online frequent te maken met seksistische opmerkingen of ongewenste beelden.

De studie laat onder meer zien dat deze ervaring parallel loopt aan steun voor ongelijkwaardige normen en het relativeren van ongewenst gedrag door een deel van de bevolking. Eenderde van de mannen zegt dat uitdagend geklede vrouwen niet moeten klagen over aandacht, meer dan de helft vindt een seksistisch grapje acceptabel. Ongelijkwaardige rolopvattingen zijn met name te vinden onder jongvolwassen mannen. Op veel punten blijken niet-westerse respondenten minder conservatieve opvattingen te hebben over man-vrouwnormen dan in Nederland geboren respondenten.

Mannen herkennen vrouwelijke onveiligheidervaring vaak wel, maar voelen zelf (vrijwel) geen verantwoordelijkheid. Ondertussen worden vrouwen gedwongen vooral hun eigen veiligheid te bewaken. Veel vrouwen geven aan hun routines zelf maar aan te passen en zien zich genoodzaakt voorzorgsmaatregelen te nemen.

De HCSS Focus stelt met deze analyse vast dat vrouwelijke onveiligheidservaring een breed maatschappelijk vraagstuk is. Er staat veel meer op het spel dan incidenten alleen, zoals gevallen van femicide. De aanpak moet in ieder geval niet gericht zijn op het terugleggen van de problemen bij vrouwen, noch moet de aanpak zich vooral richten op repressie. Dit past niet als het probleem al ingebed ligt in het normatieve klimaat van de samenleving.

Een effectieve aanpak vraagt met name om het organiseren van meer gedeelde verantwoordelijkheid, waarbij ook de mannelijke kant van de samenleving expliciet wordt aangesproken. Daarbij moet de morele plicht tot veiligheid los kunnen staan van reactieve, incidentgedreven politiek. Het debat over vrouwelijke onveiligheid moet ook los staan van de reactionaire nieuwrechtse golf die in de wereld zichtbaar is: gelijke veiligheid is nooit onderhandelbaar.

De publieksmonitor is een onderzoekslijn binnen HCSS in opdracht van de Directie Strategie en Innovatie, Staf Korpsleiding Nederlandse politie. De analyses in dit rapport zijn afgerond in maart 2026. Gebeurtenissen of ontwikkelingen die plaatsvonden in de periode tussen afronding en publicatie zijn niet van invloed geweest op de bevindingen.

Projectleider en hoofdonderzoeker Strategische Monitor Politie:
Gerben Bakker (Senior Strategisch Analist Nationale Veiligheid en Weerbaarheid)

Lead HCSS Publieksmonitor Maatschappelijke Stabiliteit:
Jesse Kommandeur (Manager HCSS Datalab)

Hoofdauteur: Thijs van Aken (Strategisch Analist)

Co-auteur(s): Gerben Bakker (Senior Strategisch Analist Nationale Veiligheid en Weerbaarheid)

Data-analyse en -visualisatie:
Emma Bokel (Data Scientist HCSS Datalab)
Maria-Antigone Rumpf (Assistent Analist)

Redactie en review:
Laura Jasper (Strategisch Analist en Programmacoördinator PROGRESS)
Paul Sinning (CEO HCSS)

Met dank aan/met bijdragen van: Annabelle Hueber (Directie Strategie en Innovatie, Staf Korpsleiding Nederlandse politie), Jeroen van Lindert (KiesKompas), Willem Blanken (KiesKompas).