Research
De nieuwste HCSS Focus laat zien dat migratie door veel Nederlanders structureel als de belangrijkste maatschappelijke dreiging wordt gezien, zowel van buitenaf als van binnenuit. In Dreigingssentiment Migratie analyseren onderzoekers Gerben Bakker en Jesse Kommandeur hoe zorgen over migratie samenhangen met bredere gevoelens van verlies aan controle, culturele vervreemding en afnemend vertrouwen in de overheid.
De analyse is gebaseerd op data van ruim 18.000 deelnemers aan de HCSS Publieksmonitor in 2025 en 2026 en laat zien dat migratie de andere dreigingsthema’s structureel overstijgt. Ondanks internationale crises, oorlogsdreiging en economische onzekerheid noemen respondenten migratie consequent als de grootste bedreiging voor de veiligheid en stabiliteit van Nederland.
Opvallend is dat het negatieve sentiment niet primair lijkt voort te komen uit acute stijgingen in de asielinstroom. Volgens de onderzoekers wordt het sentiment sterker gevoed door de zichtbare optelsom van arbeids-, studie-, gezins- en asielmigratie in combinatie met ervaren politieke stagnatie.
“Wat uit deze analyse naar voren komt, is dat migratie voor veel Nederlanders niet langer een afgebakend beleidsvraagstuk is, maar een symbooldossier waarin zorgen over identiteit, controleverlies en bestuurlijke onmacht samenkomen,” zegt hoofdauteur Gerben Bakker, Programmadirecteur Nationale Veiligheid en Weerbaarheid bij HCSS.
De studie laat daarnaast zien dat migratiebezorgdheid sterk verweven is met scepsis over het functioneren van de overheid. Meer dan de helft van de respondenten maakt zich tegelijkertijd zorgen over migratie én vindt dat de overheid grote problemen structureel voor zich uitschuift. ‘Pure’ migratiebezorgdheid zonder wantrouwen richting de overheid komt nauwelijks voor.
Volgens de HCSS onderzoekers creëert deze combinatie een risico op verdere maatschappelijke verharding. Protesten tegen opvanglocaties worden zichtbaarder, de toon online radicaliseert en anti-migratiesentiment raakt steeds verder genormaliseerd buiten traditionele radicale milieus.
Tegelijkertijd benadrukt het rapport dat zorgen over migratie niet eenvoudig kunnen worden afgedaan als irrationeel of buitenproportioneel. De auteurs waarschuwen dat het onverstandig is om de maatschappelijke impact van decennialange instroom van honderdduizenden migranten te bagatelliseren. Juist de zichtbare optelsom van migratie, culturele veranderingen en ervaren druk op voorzieningen voedt volgens de analyse het gevoel van controleverlies en bestuurlijke onmacht.
“De centrale uitdaging voor bestuurders is om zichtbaar regie te tonen zonder te vervallen in symbolische maatregelen, zondebokpolitiek of aantasting van de democratische rechtsorde,” aldus Bakker. “Alleen transparant, uitlegbaar en uitvoerbaar beleid kan voorkomen dat maatschappelijke frustratie verder escaleert.”
Auteurs: Gerben Bakker (Programmadirecteur Nationale Veiligheid en Weerbaarheid) en Jesse Kommandeur (Manager HCSS Datalab.
Data-analyse en -visualisatie: Jesse Kommandeur (Manager HCSS Datalab)
Redactie en review: Paul Sinning (CEO HCSS)
Met dank aan/met bijdragen van: Jeroen van Lindert en Willem Blanken (KiesKompas)
De HCSS Focus is ontwikkeld binnen het programma Strategische Monitor Politie, waarmee HCSS de Nederlandse politie ondersteunt bij toekomstgericht beleid op het snijvlak van maatschappelijke dynamiek, geopolitiek en veiligheid.
De publieksmonitor is een onderzoekslijn binnen HCSS in opdracht van de Directie Strategie en Innovatie, Staf Korpsleiding Nederlandse politie. De analyses in dit rapport zijn afgerond in mei 2026. Gebeurtenissen of ontwikkelingen die plaatsvonden in de periode tussen afronding en publicatie zijn niet van invloed geweest op de bevindingen.
Related Content
