Research
De Nederlandse rechtsorde staat onder druk van toenemende geopolitieke spanningen, digitale ontwrichting en een gepolariseerde, weinig vergevingsgezinde samenleving. Dit beeld komt naar voren uit de Strategische Monitor Politie 2026 – Weerbare rechtsorde in onzekere tijden van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS), opgesteld in opdracht van de Directie Strategie van de Korpsleiding van de Nederlandse politie.
De Monitor grijpt terug op het omvangrijke onderzoeksbeeld van verleden jaar, en laat zien dat externe dreigingen, interne spanningen en digitale kwetsbaarheden steeds complexere uitdagingen vormen voor het dagelijks politiewerk. Beïnvloeding vanuit grootmachten om ons heen gebeurt agressiever, terwijl afhankelijkheden niet verminderen. De onbegrensde internetsamenleving drukt een steeds sterker stempel op de fysieke samenleving. De samenleving blijft erg gefragmenteerd en volatiel.
“De politie opereert allang niet meer in een overzichtelijke omgeving waar reageren op incidenten en misdaad kan volstaan,” zegt hoofdauteur Gerben Bakker. “Systemische druk is de nieuwe constante. Dat vraagt om strategisch gefundeerd politiewerk. Van de politie mag een systemische blik op veiligheidsproblemen verwacht worden, een veerkrachtige interne organisatie die overeind blijft in crisistijd, en een krachtig moreel leiderschap in antwoord op een gefragmenteerde maatschappij, zowel offline als online.”
Belangrijkste bevindingen uit de Strategische Monitor 2026:
- Internationale machtspolitiek werkt door in Nederland: statelijke dreigingen, sabotage, beïnvloeding en transnationale netwerken raken het politiedomein direct.
- De ‘ongezellige samenleving’ vergroot druk op gezag: normvervaging en laag vertrouwen in instituties maken gezagsacceptatie minder vanzelfsprekend.
- Polycrises worden normaler: incidenten stapelen en cascaderen; klassieke routines schieten tekort. Het is urgent om organisatorische continuïteit van de politie te waarborgen in crisistijd.
- Digitale normloosheid is een maatschappelijke kwetsbaarheid: de digitale werkelijkheid blijft een vrijhaven voor criminele aanwas, extremisme en beïnvloeding. Een vinger aan de pols van de internetsamenleving is onontkoombaar.
- Uitdragen van morele rechtsorde: in een gefragmenteerde samenleving met weinig morele ankers en een verhardende internationale orde, moet de politie toch het voortouw nemen om zichtbaar en uitlegbaar de rechtsorde te belichamen, online en offline.
Strategische richtpunten
De Monitor pleit onder meer voor:
- Structurele inbedding van strategische analyse in de positionering van de politie en in relatie met omringende veiligheidsactoren.
- Oprichting van vaste polycrisis-planningscapaciteit, gefocust op handhaving rechtsorde.
- Verankering van digitale basisvaardigheden in alle geledingen van de organisatie, en duidelijke wettelijke kaders en instrumenten om te kunnen signaleren en handhaven in de digitale ruimte.
- Investeringen in digitale soevereiniteit en het verminderen van kritieke ketenafhankelijkheden.
- Heldere maatschappelijk-normatieve rolbepaling en training in moreel leiderschap.
Volgens Bakker vraagt dit om bestuurlijke keuzes: “Wie de politie ziet als sluitstuk van veiligheid, onderschat haar rol als stabilisator van de rechtsorde. Beleidsmakers moeten de politie expliciet positioneren als kernactor binnen het nationale veiligheidsbeleid – inclusief bijbehorende investeringen in digitale weerbaarheid, redundantie en leiderschap.”
Over de SMP26:
De Strategische Monitor Politie is opgesteld in opdracht van de Directie Strategie van de Korpsleiding Nederlandse politie, als onderdeel van een meerjarig onderzoeksprogramma dat in opdracht van de Nederlandse politie door HCSS wordt uitgevoerd. Dit programma duidt actuele en toekomstige ontwikkelingen in de internationale en maatschappelijke omgeving van belang voor de positie, rollen en taken van de politie; en heeft zo een signalerende en agenderende functie ten behoeve van de strategievorming van de Nederlandse politie.
De Strategische Monitor Politie 2026 bouwt voort op een meerjarig onderzoeksprogramma en combineert AI-gedreven foresight, publiekspeilingen en expertduiding om trends vroegtijdig te signaleren.
Auteurs: Gerben Bakker en Frank Bekkers.
Met bijdragen van: Pieter Bindt, Tom Driessen, Jesse Kommandeur, Thijs van Aken, Rens van Dam, Emma Bokel, Hans Horan en Paul Sinning.
Related Content
