Gemeenten onder druk: Veiligheidsuitdagingen in kleinstedelijke en plattelandsgemeenten

Kleinstedelijke en plattelandsgemeenten staan weliswaar voor kleinschaliger veiligheidsdreigingen dan grote steden, de complexiteit en verwevenheid van deze opgave is even groot. Nieuwe dreigingen op het gebied van digitalisering, polarisatie, migratie, zorg, ondermijning en maatschappelijke weerbaarheid komen samen op lokaal niveau, terwijl capaciteit, informatiepositie en strategisch handelingsvermogen achterblijven. Dat blijkt uit de nieuwe HCSS-verkenning “Gemeenten onder druk: Veiligheidsuitdagingen in kleinstedelijke en plattelandsgemeenten”, door Thijs van Aken en Gerben Bakker.

De studie, gebaseerd op gesprekken met negentien gemeenten, laat zien dat de druk op het lokale veiligheidsbestel vanuit meerdere richtingen tegelijk toeneemt. Nationale en online dreigingen slaan lokaal neer, terwijl de aanpak ervan deels buiten het bereik van de gemeente ligt. Tegelijk signaleren gemeenten dat het veiligheidsdomein structurele maatschappelijke problemen opvangt die elders in de samenleving ontstaan.

De verkenning benoemt vijf praktische knelpunten die volgens de gemeenten in de weg staan bij de aanpak van deze uitdagingen. Zo lijkt capaciteit sturend voor de lokale veiligheidsagenda in plaats van andersom en hebben gemeenten een beperkte informatiepositie. Gemeenten benoemen daarnaast dat het gebiedsgebonden politiewerk onder druk staat en de positie van de boa in het lokale veiligheidsbestel onduidelijk blijft.

Om gemeenten en politie beter toe te rusten op de komende tien tot vijftien jaar formuleert het rapport vier strategische spanningsvelden die om gezamenlijke keuzes vragen: de verhouding tussen regie en operatie, de balans tussen repressie en preventie, fysieke zichtbaarheid versus online aanwezigheid en de rol van de politie als informatiepartner.

“Voor kleinstedelijke en plattelandsgemeenten nemen veiligheidsuitdagingen niet alleen in aantal toe, ze raken vooral steeds sterker met elkaar verweven. Dat vraagt om een veiligheidsbestel dat verder kijkt dan afzonderlijke incidenten en ruimte biedt voor strategische samenwerking,” zegt hoofdauteur Thijs van Aken.

De strategische verkenning is uitgevoerd binnen het programma Strategische Monitor Politie en biedt handvatten voor de verdere discussie over de toekomst van het lokale veiligheidsbestel.

Auteurs: Thijs van Aken en Gerben Bakker
Data-analyse en -visualisatie: Marit Weurding
Redactie en review: Paul Sinning

HCSS verricht in opdracht van de strategieafdeling van de Nederlandse politie het meerjarige onderzoeksprogramma Strategische Monitor Politie. Dit programma heeft tot doel een ‘van buiten naar binnen’ en toekomstgerichte blik op en duiding van relevante trends en ontwikkelingen te geven, om daarmee de strategievorming van de Nederlandse politie te ondersteunen.

De analyses in dit rapport zijn afgerond in april 2026. Gebeurtenissen of ontwikkelingen die plaatsvonden in de periode tussen afronding en publicatie zijn niet van invloed geweest op de bevindingen.