Hoe stabiel is Nederland volgens Nederlanders zelf? De nieuwste editie van de HCSS Publieksmonitor Maatschappelijke Stabiliteit laat een ogenschijnlijk stabiel beeld zien, maar met duidelijke onderstromen van zorg. Nederlanders beoordelen de maatschappelijke stabiliteit opnieuw met een 6,1, maar het aandeel dat een zware onvoldoende geeft groeit. Dat wijst op toenemende vervreemding bij een kleinere, maar groeiende groep.
De meest opvallende verschuiving is de sterke terugkeer van zorgen over externe druk. Bezorgdheid over migratie, afhankelijkheid van buitenlandse energie en grondstoffen en cyberdreigingen vanuit het buitenland neemt sterker toe dan in alle eerdere metingen. Internationale spanningen en digitale incidenten lijken daarmee nadrukkelijker door te werken in het publieke bewustzijn.
Tegelijk blijven interne spanningen structureel hoog. Hoewel de scherpste politieke onvrede iets afneemt, blijft het wantrouwen richting overheid en politiek stevig. Een grote meerderheid vindt dat de overheid problemen vooruit schuift en moeite heeft om veiligheid te waarborgen. Migratie, culturele en etnische verschillen en veiligheid en openbare orde blijven de belangrijkste bronnen van zorg.
Ook ondermijnende krachten blijven breed voelbaar. Religieus extremisme, rechtsextremistische bewegingen en online extremistische netwerken vormen opnieuw de top drie. Tegelijk groeit de zorg over buitenlandse regimes en georganiseerde misdaad.
Opvallend is dat Nederlanders hun vertrouwen in veerkracht vooral dichtbij huis zoeken. Sociale samenhang, onderlinge steun en eigen redzaamheid worden als belangrijkste bronnen gezien, terwijl het vertrouwen in institutionele voorbereiding achterblijft.
“De stabiliteit van Nederland oogt solide, maar onder dat oppervlak zien we een duidelijke stapeling van zorgen. Vooral de snelheid waarmee externe dreigingen weer zwaarder worden gewogen, is opvallend en relevant voor beleid,” aldus hoofdauteur Jesse Kommandeur.
De bevindingen wijzen op een dubbele opgave voor beleidsmakers: het versterken van weerbaarheid tegen externe en digitale dreigingen, én het herstellen van vertrouwen in bestuurlijke slagkracht en maatschappelijke samenhang.
“Wie maatschappelijke stabiliteit wil versterken, moet niet alleen risico’s beheersen, maar ook zichtbaar laten zien dat de overheid kan handelen. Zonder dat vertrouwen blijft stabiliteit kwetsbaar,” vult Gerben Bakker aan.
***
De publieksmonitor is een onderzoekslijn binnen HCSS in opdracht van de Directie Strategie en Innovatie, Staf Korpsleiding Nederlandse politie. De analyses in dit rapport zijn afgerond in maart 2026. Gebeurtenissen of ontwikkelingen die plaatsvonden in de periode tussen afronding en publicatie zijn niet van invloed geweest op de bevindingen.
De HCSS Publieksmonitor Maatschappelijke Stabiliteit brengt structureel in kaart hoe Nederlanders maatschappelijke spanningen, dreigingen en weerbaarheid ervaren.
Deze unieke peiling helpt beleidsmakers, de politie en andere professionals bij het versterken van strategisch inzicht en democratische veerkracht. De bevindingen geven een genuanceerd, soms zorgelijk, maar ook veerkrachtig beeld van hoe burgers Nederland in deze turbulente tijd beleven.
De monitor kijkt daarbij niet alleen naar objectieve ontwikkelingen, maar juist naar de beleving van burgers: waar zij dreiging voelen, vertrouwen verliezen, of juist kracht en verbondenheid ervaren. Het doel is om inzicht te bieden in hoe mensen de staat van de samenleving zien en wat zij als risico’s of bronnen van veerkracht beschouwen.
Voor eerdere edities en gerelateerde publicaties, zie:
Related Content
