Een aantal jaren geleden contacteerde anti-kernwapenactivist Edy Korthals Altes mij. Hij was al ver in de negentig. In de jaren tachtig van de vorige eeuw nam hij ontslag als ambassadeur in Spanje vanwege de Nederlandse steun voor het Navo-kernwapenbeleid. Ik vond dat moedig. Je geeft niet zomaar een glansrijke diplomatieke carrière op met alle privileges.

Tot zijn dood in 2021 streed Korthals Altes voor de afschaffing van kernwapens. Ik, in Londen en Hongkong geschoold in nucleaire strategie, zie dat niet als een reële optie. Ik houd mij bezig met het verkleinen van nucleaire escalatierisico’s én ik aanvaard dat deze verschrikkelijke wapens bestaan als pijler van afschrikking. Maar wat wij deelden, was een grote zorg over een kernoorlog die kan leiden tot het einde van de menselijke beschaving.

Tot op vandaag waardeer ik zijn poging om deze urgentie over te brengen aan nieuwe generaties. In het parlement wordt amper over deze grote zorg gesproken. Het is geen onderwerp van maatschappelijk debat. Aan universiteiten wordt maar mondjesmaat gedoceerd over strategische stabiliteit, afschrikking en wapenbeheersing. En het aantal kernwapenexperts in Nederland is letterlijk op een hand te tellen. Terwijl kernwapens weer helemaal terug zijn.

De Doomsday Clock staat op het gevaarlijkste niveau sinds 1947

Alle negen kernwapenlanden bouwen raketten die sneller vliegen, verder reiken en behendiger manoeuvreren. Ze ontwikkelen nieuwe generaties kernkoppen voor ‘kleinschalige’ inzet op het slagveld, of juist om vijandelijke hoofdsteden in de as te leggen. Dreigementen met kernwapens zijn aan de orde van de dag. Niet voor niets zette het Genootschap van Atoomwetenschappers zijn Doomsday Clock op 85 seconden voor twaalf, het gevaarlijkste niveau sinds de lancering in 1947.

Verdragen ter ziele

Rusland leunt steeds meer op zijn nucleaire arsenaal ter compensatie van conventionele militaire zwakte. In november 2024 verlaagde Poetin de doctrinaire drempel voor de inzet van Russische nucleaire wapens. Ondertussen zijn vrijwel alle nucleaire wapenbeheersingsverdragen ter ziele. Omdat onze kennis over Rusland is uitgehold, begrijpen wij Russische nucleaire boodschappen niet, terwijl zij ons niet verstaan.

Dat laatste is verontrustend, nu Amerika zijn veiligheidsparaplu over Europa inklapt, Oekraïne doelwitten steeds dieper in Rusland raakt, en Europa rap herbewapent. Juist in zo’n periode stijgt de kans op verwarring en miscalculatie.

Daarom moeten we doorgaan met de steun van de Oekraïense strijd en de versterking van onze verdediging. Dit gaat zeker niet om appeasement van de Russische agressor. Maar we moeten wel serieus werk maken van nucleaire risicoreductie. Dat gaat allereerst om het verhogen van de voorspelbaarheid voor beide zijden.

Installeer nieuwe hotlines tussen leiders

Hervat daarom de gesprekken met Russische counterparts. Zo hoeven we niet te gissen naar elkanders pijnpunten. Benadruk het belang van wederzijdse notificaties bij testen en oefeningen ter voorkoming van ongewenste escalatiespiralen. Installeer nieuwe hotlines tussen politieke en militaire leiders, zodat die direct kunnen bellen tijdens een crisis. En begin na te denken over welke wapens we straks willen uitruilen, en wat we daarvoor terug willen, om een verdere kostbare en gevaarlijke wapenwedloop in te dammen.

Ik vrees dat dit voor Edy allemaal niet ver genoeg zou gaan. Maar ik denk dat hij toch in zou stemmen met deze aanbevelingen.

Deze column werd op 31 juli 2026 gepubliceerd door Trouw.

Deze zomer was HCSS onderzoeksdirecteur Dr. Tim Sweijs gastcolumnist voor Trouw. In vier columns reflecteerde hij op de grote geopolitieke verschuivingen van dit moment – van de ruimtewedloop en nucleaire risico’s tot de gevaren van machtsconflicten en een steeds heter wordende internationale orde.

Experts

© The Hague Centre for Strategic Studies