“We moeten nu een veel duidelijker signaal zenden om erger te voorkomen.” Dat vindt expert Tim Sweijs nadat tientallen passagiersvliegtuigen in West-Europa vorige week hun gps-signaal even verloren als gevolg van jamming. Mogelijk zat het Russische regime achter de actie.
Bij jamming wordt een gps-signaal bewust overstemd door ruis. Als een gps-systeem niet of slecht werkt, kunnen piloten er niet op vertrouwen bij het bepalen van hun hoogte en positie. Zeker bij het landen kan dat risicovol zijn. Al hebben piloten op zo’n moment ook wel noodsystemen.
Volgens Tim Sweijs, onderzoeksdirecteur aan het Haags Centrum voor Strategische Studies en de auteur van ‘De oorlog van morgen‘, doet Rusland dit al langer en gebeurt het steeds frequenter.
“Ik denk dat er rond de meest recente incidenten nog nader onderzoek moet plaatsvinden. Maar het past heel duidelijk in het patroon van een Russische hybride campagne die gericht is op het Europese continent en op landen die Oekraïne ondersteunen”, legt hij uit in VRT NWS De Ochtend.
Waarom gebeurt dit?
Volgens Sweijs zit er een duidelijke stragische logica achter. “Wanneer je dit in een oorlogssituatie in de buurt van het slagveld doet, wil je het signaal ontregelen zodat je tegenstander het doelwit niet kan vinden”, legt hij uit.
Wat er in West-Europa gebeurt, heeft volgens Sweijs een tweeledige verklaring. “Ten eerste is het bedoeld om ons bang te maken.” Wat er de voorbije weken (op verschillende fronten, denk ook aan de incidenten met de supermarktkoelingen) gebeurd is, toont ook dat we digitaal heel kwetsbaar zijn.
“Ten tweede is het een manier om ons op kosten te jagen. We moeten nu gaan investeren in andere systemen. Deze piloten waren beide gps-systemen kwijt. We moeten nu nadenken over welke extra systemen je nu moet bouwen. Dat moeten systemen zijn die je niet kan verstoren of die via de aarde dingen kunnen sturen. Daarmee jaagt (de Russische president) Poetin ons op kosten.”
Het gevolg van die extra investeringen, kan zijn dat West-Europese landen minder geld gaan overhouden om Oekraïne te steunen in de strijd tegen Rusland.
Timing is nooit toevallig
Sweijs legt uit dat de timing van de incidenten ook nooit toevallig is. “Iedere keer wanneer er discussie is over steun aan Oekraïne, of over een staakt-het vuren in de regio, dan wordt de knop van de hybride oorlog omhoog gedraaid.”
“Zo zagen we recent brandstichtingen, het saboteren van treinkabels, die spoofing en dat spammen. En in augustus werd er bijna een vrachtvliegtuig in Leipzig opgeblazen.”
Volgens Sweijs rekent Rusland er ook op dat Europa op lange termijn “geen sterke ruggengraat” heeft. “Dat wij zeggen: we stoppen met Oekraïne te steunen en we gaan alleen op onze eigen verdediging inzeten. Dan heeft het Russische regime wat het wil hebben.”
“Veel actiever optreden”
Volgens Ruslandkenner en oud-VRT NWS-journalist Jan Balliauw moet Europa zich veel harder opstellen tegen Rusland. “Moskou zaait chaos bij ons, maar Europa kan dat omgekeerd ook doen.”
Sweijs volgt hem daar tot op zekere hoogte in. “Een burgervliegtuig proberen te raken, past niet bij onze waarden, die we net willen beschermen”, legt hij uit.
“Wat wij wel moeten doen, is in plaats van een afwachtende houding aan te nemen, iedere keer we geraakt worden, veel actiever optreden. We moeten hen de mogelijkheid ontzeggen dit soort aanvallen uit te voeren en die eenheden met cyberaanvallen wel proberen uit te schakelen en terug te hacken. Dan spreken we over militaire doelwitten.”
Of we doen wat Rusland niet verwacht. “Elke keer wanneer we bij een aanval een meer dan gegrond vermoeden hebben dat Rusland erachter zit, verhogen we de steun aan Oekraïne met 50 of 100 miljoen euro”, geeft hij als concreet voorbeeld.
“Of je kan kijken of je schepen die onderdeel zijn van de Russische schaduwvloot niet aan de ketting wil leggen. Mondjesmaat zie je het al gebeuren. Maar dan raak je aan het internationaal zeerecht, en dat doen dan is een grote escalatiestap.”
Volgens Sweijs is het echter geen goed idee om dit allemaal lijdzaam te blijven ondergaan. “Dan heb je bij een daadwerkelijke escalatie (zoals een burgervliegtuig dat wordt opgeblazen), een echte casus belli (een concrete aanleiding om een gewapend conflict te starten)en dan zit je opeens in WO III. We moeten nu een veel duidelijker signaal zenden om dat te voorkomen”, besluit hij.
Verstoppertje spelen
Ook Nieuwsblad sprak met Sweijs. “We kunnen niet blijven verstoppertje spelen”, zegt hij in gesprek met Jesse Van Regenmortel in Nieuwsblad. “We veroordelen de Russische acties, maar nemen amper stappen. Dat vind ik gevaarlijk, want dan doen zij er nog een schep bovenop. Maar als er écht iets ergs gebeurt – bijvoorbeeld: er wordt een vliegtuig vol Fransen, Britten en Amerikanen uit de lucht geschoten – zit je plots in Wereldoorlog Drie. We moeten assertiever durven zijn, net om escalatie te voorkomen. We moeten paal en perk stellen, met duidelijke acties.”
De vraag is: welke acties? Moet Europa zelf hackersteams op pad sturen?
Sweijs: “Als we terugslaan, moet het proportioneel zijn. We moeten dingen doen binnen onze juridische kaders en onze liberaal-democratische waarden. Ik zeg niet dat we het Russische burgerluchtverkeer moeten jammen. Ik zeg wél dat we veel robuuster actie moeten ondernemen tegen de militaire eenheden die achter de recente sabotageacties zitten. Die betrokken eenheden kan je met gerichte cyberaanvallen uitschakelen.”
Bron: VRT, 16 november 2026 / Nieuwsblad, 17 november 2027




