Let op: toekomstige historici zullen de beursgang van SpaceX beschrijven als de belangrijkste geopolitieke gebeurtenis van de 21ste eeuw. De beursgang stelt Elon Musk in staat zijn SpaceX, letterlijk en figuurlijk, verder de hoogte in te stuwen. Zo kan hij – en met hem Amerika – een verdere voorsprong nemen in het exploreren, exploiteren en koloniseren van de ruimte. Geopolitiek maakt plaats voor Astropolitiek. Dit krijgt helaas maar weinig aandacht hier. Het gaat voornamelijk over Trumps flagrante corruptie en Elon Musks status als ’s werelds eerste biljonair.
Rondom de beursgang van SpaceX overheerste verbazing, grenzend aan afgrijzen, over de krankzinnig hoge koerswaardering. Te midden van het afkeurend gekrakeel dwaalden mijn gedachten onwillekeurig af naar het Chinese besluit in de vijftiende eeuw internationale zee-expedities te staken, een besluit met desastreuze gevolgen voor China’s positie in de wereld.
Eeuw van Vernedering voor China
Het was het jaar 1435. Onder het bewind van kindkeizer Zhengtong dwongen hofambtenaren een zeeverbod af. Zij zagen zulke reizen als verkwistend en corrumperend. Oude schepen werden aan wal gebracht om weg te rotten, nieuwe scheepsbouwplannen werden geschrapt. Het archief met kaarten van internationale zeevaartroutes werd in de fik gestoken.
De maan wordt daarmee Elon Musks eigen tankstation voor verdere exploratie van ons zonnestelsel
In de eeuwen daarna keerde China verder naar binnen, juist op het moment dat Europese landen, waaronder Nederland, ondernemingen optuigden voor verre ontdekkingsreizen – eerst voor exploitatie, later gevolgd door kolonisatie. Het resulteerde in vijfhonderd jaar imperialistische overheersing en westerse controle over cruciale knelpunten langs strategische zeestraten, van Curaçao en Kaap de Goede Hoop, Gibraltar en Cyprus, door naar Hormuz en Goa, tot aan Singapore en Hong Kong. Voor China culmineerde dit in de Eeuw van Vernedering (1839-1949), toen buitenlandse mogendheden delen van China bezetten en eenvoudigweg dictaten oplegden.
Vooravond van historische expansie
Nu, bijna zes eeuwen later, staan we opnieuw aan de vooravond van een historische expansie. Dit keer niet ‘buitengaats’, maar ‘buitenaards’ van richting. De komende jaren brengt SpaceX tienduizenden satellieten in een baan om de aarde. De VS en China ontwikkelen binnen twee tot vijf jaar permanente bases op de maan.
De VS leunt grotendeels op de herbruikbare raketten van SpaceX, dat de kosten van ruimtelanceringen met een factor twintig heeft teruggebracht. Er zijn plannen voor mijnbouw op de maan, onder meer voor de winning van helium-3 voor toekomstige schone kernfusie en zeldzame maanmetalen voor de elektronica-industrie. Bovendien bevat de Zuidpool van de maan water- en zuurstof om vloeibare raketbrandstof mee te maken. De maan wordt daarmee Elon Musks eigen tankstation voor verdere exploratie van ons zonnestelsel.
Europese ruimtebudgetten zijn gestegen
Net zoals vroeger, tijdens onze imperialistische expansie, gaat economische exploitatie gepaard met kolonisatie. Zo komen die plannen voor extraterritoriale bases van de VS en China in een ander daglicht te staan. Als de belangen hoog zijn, het vertrouwen laag en de regels niet afdwingbaar, dan ligt militarisering op de loer. Het is geen wonder dat Trump in 2019 de US Space Force oprichtte en waarom, nadat het hoongelach daarover verstomde, tientallen landen hem volgden. Dit is Astropolitiek 1.01.
Waar is Europa in dit alles? Eerlijk is eerlijk: Europa heeft recent een beentje bijgetrokken. Ruimtebudgetten zijn gestegen. Europa lanceert eigen satellieten voor navigatie, observatie en communicatie. Ook de private ruimtesector groeit. Maar het is van een andere orde van grootte. Europese astronauten maken gebruik van SpaceX om de ruimte in te gaan. Plannen voor bases op de maan zijn er al helemaal niet.
Laten we ons dus niet verkneukelen over de absurd hoge beurswaarderingen van verkwistende bedrijven die in menig oog een corrumperende werking hebben. Want als we niet oppassen, breekt onze Eeuw van Vernedering spoedig aan.
Deze column werd op 23 juli 2026 in Trouw gepubliceerd.
Deze zomer was HCSS onderzoeksdirecteur Dr. Tim Sweijs gastcolumnist voor Trouw. In vier columns reflecteerde hij op de grote geopolitieke verschuivingen van dit moment – van de ruimtewedloop en nucleaire risico’s tot de gevaren van machtsconflicten en een steeds heter wordende internationale orde.




