Amerikaanse steun is de stille pijler onder Israëls militaire en politieke macht. Maar de vanzelfsprekendheid daarvan brokkelt af, betoogt hoofd conflictoplossing van het HCSS, Sven Koopmans in het FD. De vraag dringt zich op: hoe houdbaar is Israëls strategie zonder Washington?
Nooit was Israël tegelijk zo sterk en zo kwetsbaar. Tijdens 78 jaar onafhankelijkheid ontving het $300 mrd (omgerekend naar nu) van de Verenigde Staten en onbekend veel van Europese partners, waaronder steun bij de ontwikkeling van een atoombom. Zo, en door eigen kracht, groeiden de nu negen miljoen Israëliërs (of zeven miljoen zonder de Arabisch-Israëliërs) uit tot een regionale grootmacht.
Israël bezet Gaza, Oost-Jeruzalem en de Westelijke Jordaanoever (met zo’n zeven miljoen Palestijnen) en beheerst delen van Libanon en Syrië. Nu voert het ook oorlog tegen Iran, met negentig miljoen inwoners. Premier Benjamin Netanyahu wist daarvoor president Donald Trump zijn oorlogsmachine te laten inzetten, een ongekend tactisch succes, maar voor beiden vooralsnog een strategische fout.
Prijs aan de pomp
Met het voor de VS teleurstellende verloop van de oorlog neemt de kritiek toe. Ook Make America Great Again-aanhangers voelen de prijs aan de pomp. Een overwinning op Teheran blijft uit, terwijl Republikeins verlies bij de verkiezingen in november waarschijnlijker wordt. Het bondgenootschap blijkt economisch en politiek kostbaar, nog los van de veiligheidsrisico’s voor Amerikanen in het Midden-Oosten en in eigen land. De Gaza-oorlog gaf de onderlinge band al een klap, de Iran-oorlog doet daar een schep bovenop. Amerikaanse steun op langere termijn is daarmee niet langer vanzelfsprekend.
Volgens opiniepeiler Pew is inmiddels 80% van de Democraten negatief over Israël. Na een opleving van steun na de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023 keerde dat sentiment door het massale geweld tegen burgers in Gaza snel. Onder Republikeinen steeg de afkeuring naar 41%, en onder mensen onder de vijftig zelfs tot 57%. In totaal staat 60% van de Amerikanen negatief tegenover Israël. Vicepresident JD Vance steunt het land wel, maar wil geen nieuwe oorlogen. Democratische presidentskandidaten weigeren inmiddels geld van de pro-Israëlische lobby. Het is geen vote winner meer.
Over twee jaar moet het Amerikaanse militaire steunpakket worden vernieuwd. Het gaat om $3,8 mrd per jaar, met extra toelagen bij conflicten ($8,7 mrd in 2024). Dit staat los van militaire samenwerking, zoals in de oorlog met Iran, en van politieke steun zoals geen enkel ander land die ooit kreeg. De verbondenheid zit nog diep.
Maar dat gold lange tijd ook voor Navo-lidmaatschap en voor Washingtons steun aan Oekraïne. Hoewel Netanyahu aankondigde in te zetten op ‘onafhankelijkheid’ van Amerikaanse hulp, blijft die essentieel voor een klein land dat zonder vrede met zijn buren wil voortbestaan. Een overtuigend alternatief ontbreekt, ook bij de oppositie. Israël staat daarin overigens niet alleen. Toen ik als speciaal gezant van de EU met een Hezbollah-leider sprak, hoorde ik evenmin een alternatief voor de onhaalbare overwinning. Zonder strategie voor vrede is eeuwige strijd het enige plan.
Staatsräson
In Europa blijven er steeds minder vrienden over. In de Duitse politiek geldt nog altijd de doctrine dat Israëls veiligheid Staatsräson is, een doorslaggevend nationaal belang. Maar de publieke opinie in Duitsland en Nederland keert zich nu tegen de bezettings- en oorlogspolitiek. Inmiddels erkent een meerderheid van de EU-landen de Palestijnse staat.
Europa zal Israël niet de gewenste hulp kunnen of willen bieden. Als Kyiv al moeite heeft om hulppakketten te krijgen, is dat voor Jeruzalem zeker onmogelijk. Intussen woedt in de EU een strategische discussie: wat betekent de relatie met Israël voor de eigen veiligheid, de verhoudingen in de regio en het internationaal recht?
Van de Perzische Golf hoeft Israël weinig te verwachten. Met de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein sloot het in 2020 een akkoord dat diplomatieke erkenning, investeringen en veiligheidssamenwerking bracht. Maar alle Golfstaten hebben inmiddels gezien dat zelfs de band met de grote VS hen niet noodzakelijk beschermt, en mogelijk juist kwetsbaarder maakt voor Iran.
Nu watervoorzieningen en verdienmodellen zijn aangevallen, kijken ze vaker naar China, en zelfs naar Oekraïne, voor defensiesamenwerking. Bovendien eisen ze voor de Palestijnen een eigen staat.
Tachtigjarig bestaan
Nu Rusland weinig te bieden heeft en China geen belang heeft bij nauwere banden, wordt 2028 een moeilijk jaar voor Israël. Dan bestaat het tachtig jaar en vinden in de VS cruciale presidentsverkiezingen plaats. Kan het land eventueel alleen verder?
Israël kan de leiding van Hamas, Hezbollah en Iran wel doden, maar niet verslaan. Omgekeerd kan het zelf niet worden verslagen, maar zonder Amerikaanse steun wel verzwakken. Nu die steun niet meer evident is, moet Netanyahu – of zijn opvolger – schetsen hoe duurzame vrede eruitziet, in elk geval met de Palestijnen, Libanon en Syrië.
Wat is een realistisch toekomstbeeld voor de regio? De crises tonen vooral het ontbreken van een strategie om oorlogen te beëindigen. Dat is een opgave voor Israël en zijn tegenstanders. Pas dan wordt ook de buitenlandse steun weer zekerder.
Sven Koopmans is oud-VVD-kamerlid en hoofd onderhandeling en conflictoplossing bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS). Deze column werd op 30 april gepubliceerd in het Financieele Dagblad. Lees hier al zijn FD columns.
Experts
Related Content
