Met veel fanfare lanceerde de Chinese president Xi vorig jaar in april zijn Mondiale Veiligheidsinitiatief. Dat klonk prachtig. Het paste bij de status van een opkomende supermacht en permanent lid van de Veiligheidsraad dat een actieve bijdrage aan vrede en veiligheid in de wereld moet leveren. Vooralsnog vergeet Xi te dirigeren door aan zijn woorden daden te verbinden.
Hij roept op tot eerbiediging van soevereiniteit en territoriale integriteit van landen. Ondertussen weigert hij de illegale inval van Rusland in Oekraïne te veroordelen. Integendeel, hij gaat mee met de Russische propaganda dat de Navo verantwoordelijk voor de invasie is.
Xi benadrukt dat de regels van de Verenigde Naties moeten worden eerbiedigd, waaronder het verbod op agressie. Maar Rusland mag zijn gang gaan. De Chinese leider zegt conflicten door middel van dialoog te willen oplossen. Wie is het er niet mee eens? Vermoedelijk China zelf. Want anderhalf jaar na dato is Xi’s initiatief een lege huls. Zijn land maakt geen werk van vredesoverleg.
Anti-Westers bolwerk
Wat het conflict in Oekraïne betreft, schijnt hij slechts zijn ‘zorgen’ in de richting van Poetin te hebben uitgesproken. Hij lijkt zijn kompaan in het ‘onbegrensde partnerschap’ tussen beide landen niet militair te steunen, maar compenseert wel de economische verliezen die Poetin lijdt als gevolg van de Westerse sancties. Tot nu toe heb ik geen enkel serieus Chinees initiatief gezien om de oorlog te beëindigen.
Diezelfde houding zien we in het Midden-Oosten. In plaats van vrede te stichten wordt Iran gesteund, die op zijn beurt Rusland helpt. Daarmee worden indirect ook Hamas, vele pro-Iraanse strijdgroepen in Libanon, Syrië en Irak en de Houthi’s in Jemen gesteund. China steunt zo impliciet de agressie tegen Israël en de wens van Iran dat land van de kaart te vegen.
Sterker, om landen in de regio aan zich te binden mogen ze van Xi nu lid worden van het samenwerkingsverband van Brics-landen dat zich zo tot een anti-Westers bolwerk ontwikkelt. Behalve Iran zijn ook Egypte, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten uitgenodigd. In plaats van toenadering wakkert dit beleid de confrontatie aan.
Het blijft stil
De Amerikaanse president Biden wil dat Xi zijn invloed in Iran gebruikt om de Houthi’s tot bedaren te brengen en zo een grote oorlog in de regio te voorkomen. Maar het blijft stil. Eerdere pogingen om via China Iran te bewegen rebellen in andere landen in de hand te houden hebben ook weinig opgeleverd.
De Chinese leider blinkt uit in het uitspreken van zalvende worden en het op papier zetten van initiatieven waar iedereen voor is. Maar als puntje bij paaltje komt, doet hij niets.
De strategie is duidelijk: door niets te doen hoopt Xi dat Amerika onderuit gaat. Als dit daadwerkelijk in het Midden-Oosten en Oekraïne gebeurt, is het gedaan met de Amerikaanse dominantie en kan China de nieuwe supermacht worden die bepaalt wat er in de wereld, dus ook bij ons, gebeurt.
Xi’s diepe wens om van de Amerikaanse dominantie af te komen is kennelijk groter dan de behoefte om een constructieve invloed op de vrede en veiligheid in de wereld te hebben. Dus zal Xi met zijn initiatief pas serieus aan de slag gaan nadat Amerika’s invloed is gereduceerd en Taiwan en de Zuid-Chinese Zee zijn ingelijfd.
Rob de Wijk, Trouw, 21 december 2023
Rob de Wijk is hoogleraar internationale relaties en veiligheid aan de Universiteit Leiden en oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS). Hij schrijft wekelijks over internationale verhoudingen. Lees zijn columns hier terug.
Experts
Related Content
