Europa heeft de Russische gascrisis net achter de rug, maar nu zet de oorlog in het Midden-Oosten de Europese energievoorziening opnieuw onder druk. Dat we onafhankelijker moeten worden van het buitenland om in onze energiebehoeften te voorzien is duidelijk, maar kan dat eigenlijk wel? Energie-expert Lucia van Geuns van het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS) vertelt erover in deze aflevering van BNR’s Het Grote Plaatje.
Europa dacht zijn energiezekerheid redelijk op orde te hebben, maar in Het Grote Plaatje schetsen presentator Rens de Jong en macro-economen Han de Jong en Edin Mujagić hoe kwetsbaar het systeem blijkt zodra geopolitieke schokken zoals de blokkade van de Straat van Hormuz optreden.
Energie‑expert Lucia van Geuns benadrukt dat jarenlange focus op klimaatdoelen de leveringszekerheid en betaalbaarheid heeft verzwakt, waardoor de realiteit nu onverbiddelijk binnenkomt: “We zijn blijven steken tussen klimaatambities en economische realiteit.”
Ondertussen groeit de duurzame opwek wel, maar blijven fossiele brandstoffen onmisbaar en drukken hoge energieprijzen zwaar op de Europese industrie. Van Geuns waarschuwt samen met de macro‑economen dat Europa met het inruilen van Russisch gas voor duur Amerikaans LNG vooral afhankelijkheden verschuift, terwijl de vraag naar echte energie‑autonomie steeds urgenter wordt.
Dat we als Europa enorm afhankelijk zijn van de rest van de wereld als het op energie aankomt, weten we natuurlijk al langer. Toen Rusland vier jaar geleden Oekraïne binnenviel, stegen de gasprijzen met meer dan 300 procent. Met de oorlog in het Midden-Oosten is daar gelukkig geen sprake van, maar de olieprijs is wel weer hoger dan die in jaren geweest is.
Dat we daar veel van merken, komt volgens van Geuns doordat we als Europa nog altijd veel fossiele brandstof gebruiken.
“De dominantie van fossiele brandstof in onze energiemix is evident, die is meer dan 50 procent”, stelt de energiespecialist. Om precies te zijn maakt olie zo’n 38 procent van de mix uit en gas 21 procent, wat samen dus uitkomt op 59 procent.
Onze energiemix verandert langzamerhand wel, maar wie naar de grafieken kijkt ziet dat het niet bijzonder snel gaat. Gas en olie blijven veruit de belangrijkste energiebronnen voor Europa en van die brandstoffen hebben we zelf niet genoeg. “Eigenlijk hebben we Rusland ingewisseld voor Amerika”, zegt Van Geuns.
Onafhankelijker worden van andere landen zou volgens Van Geuns het beste kunnen door te elektrificeren, maar dat blijkt in de praktijk erg lastig. “De infrastructuur loopt nu achter met betrekking tot de opwekking van duurzame energie. Dat merken we in Nederland ook met de netcongestie.”
Van Geuns concludeert dat volledig autonoom worden als het op energie aankomt daardoor vrijwel onmogelijk is, in ieder geval op de korte termijn. Wel is het mogelijk om ‘geopolitiek autonoom’ te worden. “Oftewel, we moeten minder afhankelijk zijn van landen waarvan wij denken dat die eigenlijk niet zo betrouwbaar zijn.”
De energieprijzen stijgen nog altijd flink door de oorlog in het Midden-Oosten. Het kabinet kwam twee weken geleden daarom met een maatregelenpakket van 1 miljard euro gekomen om de impact te verminderen. Zo gaan vrachtwagens geen wegenbelasting meer betalen, gaat de reiskostenvergoeding omhoog en komt er meer subsidie voor isolatie. Al die maatregelen helpen, maar zijn uiteindelijk slechts tijdelijk. Als we structureel minder willen voelen van energie-oorlogen in de wereld, dan zullen we als Europa zelf meer in onze energiebehoefte moeten voorzien.
Maar kunnen we dat nog wel?
“Uiteindelijk heeft het ook te maken met je masterplan. En een masterplan voor energie en vooral de energietransitie is langere termijnplanning. Dat kunnen ze heel goed in China. Met al die democratieën die allemaal een beetje binnen de EU bij elkaar zijn gerommeld is dat heel erg lastig. En veelal wordt er niet langer gekeken dan 2 jaar verder.”
Over Het Grote Plaatje
Geld regeert. Maar hoe? In Het Grote Plaatje kijken Rens de Jong en macro-economen Han de Jong en Edin Mujagic met een brede blik op hoe geld de wereld verandert, samen met diverse gasten uit andere vakgebieden.
Bron: BNR Het Grote Plaatjes, 28 april 2026 en Het Grote Plaatje LinkedIn Nieuwsbrief
Experts
Related Content
