Den Haag, 6 Mei 2026 – De bouw van een AI-Gigafabriek in Nederland kan een belangrijke bijdrage leveren aan digitale autonomie, economische groei en nationale veiligheid. Dat stellen onderzoekers van HCSS in een nieuwe studie. Tegelijk waarschuwen zij dat zonder scherpe keuzes in eigendom, governance en toegang, de afhankelijkheid van buitenlandse technologie juist kan toenemen.
Een AI-Gigafabriek (AIGF) is grootschalige digitale infrastructuur die nodig is voor het ontwikkelen en toepassen van kunstmatige intelligentie. De Europese Commissie ziet dergelijke faciliteiten als cruciaal voor het versterken van het Europese concurrentievermogen. Nederland overweegt momenteel concrete plannen, onder meer in de regio Rotterdam.
Volgens de onderzoekers is de inzet van een AIGF niet louter economisch of technologisch, maar nadrukkelijk strategisch.
“De beschikbaarheid van grootschalige AI-rekenkracht is geen neutrale factor meer. Het raakt direct aan economische kracht, geopolitieke positie en nationale veiligheid,” zegt hoofdauteur Ron Stoop.
De studie laat zien dat een AIGF Nederland kan helpen om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse en Aziatische technologiebedrijven. Tegelijkertijd is dat geen vanzelfsprekend resultaat.
“Een AI-Gigafabriek is geen doel op zich, maar een strategisch instrument. Zonder duidelijke keuzes in eigendom en governance kan zo’n faciliteit bestaande afhankelijkheden juist verdiepen,” aldus Stoop.
Naast strategische autonomie kan een AIGF bijdragen aan economische groei, bijvoorbeeld door innovatie in sectoren als gezondheidszorg, energie en veiligheid te versnellen. Ook kan het een rol spelen in het opvangen van arbeidsmarktkrapte door verdere automatisering.
Tegelijkertijd zijn er zorgen over energieverbruik en ruimtegebruik. De onderzoekers stellen dat deze uitdagingen beheersbaar zijn, mits een AIGF vanaf het begin goed wordt geïntegreerd in het energiesysteem en in nauwe samenwerking met publieke partijen wordt ontwikkeld.
Aanbevelingen
De onderzoekers doen vier concrete aanbevelingen:
- Koppel publieke investeringen aan Europese leveranciers en beperk strategische afhankelijkheden
- Reserveer een deel van de rekenkracht voor Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen
- Zet AI-capaciteit gericht in voor maatschappelijke opgaven zoals veiligheid, gezondheid en duurzaamheid
- Werk structureel samen met netbeheerders en overheden om energie- en ruimte-impact te beheersen
Volgens Stoop is snelheid nu cruciaal. “De keuzes die Nederland vandaag maakt, bepalen onze positie in de digitale machtsverhoudingen van morgen. Dit vraagt om gerichte en samenhangende actie van beleidsmakers.”
De studie concludeert dat een AI-Gigafabriek alleen legitimiteit heeft als deze aantoonbaar bijdraagt aan zowel strategische autonomie als brede maatschappelijke waarde.
Auteurs: Ron Stoop, Clarice van der Paardt, Jesse Kommandeur en Sofia Romansky
Met bijdragen van: Michel Rademaker
Dit rapport is opgesteld in opdracht van Eneco. Deze rapportage is het resultaat van onafhankelijk onderzoek. De verantwoordelijkheid voor de inhoud ligt volledig bij de auteurs.
Foto van Canva.
Related Content
