Terwijl de bigtechbazen een directe lijn hebben met de Amerikaanse president en steeds meer invloed uitoefenen op geopolitiek, onze veiligheid en het dagelijks leven, blijft de diplomatie vooral gericht op staten. Waarom benoemen we wel een ambassadeur bij de paus, maar geen permanente vertegenwoordiger in het hoofdkantoor van OpenAI, Anthropic en Google DeepMind – of aan het Hof van Elon Musk, vraagt HCSS expert Sven Koopmans zich af in zijn column voor het Financieele Dagblad.
Eind september kwamen regeringsleiders en diplomaten uit de hele wereld naar New York voor de opening van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. De belangrijkste bijdrage dit jaar was niet de speech van Donald Trump (citaat: ‘de winnaar verdient de buit’) maar het optreden van Sam Altman, de ceo van OpenAI, in de Veiligheidsraad.
Het ging niet zozeer om zijn woorden, maar om het feit dat zijn bedrijf en kunstmatige intelligentie op het belangrijkste moment van het diplomatieke jaar bovenaan de agenda stonden, op het hoogste politieke niveau ter wereld. Zoals Altman ongeveer zei: de vraag is niet zozeer of AI 10% of 0,1% kans maakt de mensheid uit te roeien, maar hoe we deze revolutionaire technologie gezamenlijk kunnen beheersen.
Directe lijn met Trump
Maar als het lot van de wereld momenteel in handen is van een paar grote bedrijven, helpt het niet dat hun bazen slechts af en toe overleggen met degenen die de rest van de wereld vertegenwoordigen.
Altman, Elon Musk (Tesla, SpaceX, X) en Mark Zuckerberg (Meta) hebben wel een directe lijn met Trump, maar te weinig met anderen. Hun wereldbeeld wordt gevoed door de Amerikaanse context, hun technische opleidingen, commerciële belangen, de recente filosofische stroming van ‘effectief altruïsme’ (een moderne vorm van langetermijnutilitarisme), of tweets.
Waarom benoemen we dan wel een ambassadeur bij de paus (Vaticaanstad: bbp $20 mln), maar geen ambassadeur bij iemand als Musk (geschat vermogen $1000 mrd)? Zeker, de paus heeft mogelijk een relatie met God, 1,4 miljardvolgers en een bemiddelende rol in conflicten. Maar Musk heeft veel macht in de ruimtevaart, informatievoorziening wereldwijd, en de oorlog in Oekraïne.
Protocollair is er natuurlijk een groot verschil: Musk is geen staatshoofd, net zomin als Altman of Zuckerberg. Bovendien is Nederland al actief op het gebied van corporate diplomacy. In San Francisco hebben we een hoge diplomaat als consul-generaal, die naast het helpen van lokale Nederlanders veel aandacht heeft voor big tech. Met een team specialisten ondersteunt hij het Nederlandse bedrijfsleven, stimuleert hij investeringen in Nederland en legt hij onze regelgeving uit.
Daarbij krijgt hij steun van de EU, die een eigen vertegenwoordiging in Silicon Valley heeft, toevallig ook gerund door een Nederlander. Hij brengt daar regelmatig EU-leiders, onder wie Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, in contact met de top van Alphabet, Apple, Microsoft en andere bedrijven. De belangrijkste kantoren van Musk zijn helaas verhuisd naar Texas.
Hoorzittingen
Een extra investering in deze diplomatie is geboden. Niet alleen onze welvaart en ons welzijn staan op het spel, maar door AI-misalignment misschien ook ons voortbestaan. Trump geeft ceo’s invloedrijke posities binnen de overheid, bijvoorbeeld aan het hoofd van bezuinigingsagentschap Doge en in diverse adviesraden. Ook laat hij ze aanschuiven bij staatsdiners. Europa kiest voor een andere aanpak: het nodigt de titans of industry weliswaar uit voor gesprekken, maar roept ze liefst op het matje voor hoorzittingen om ze kritisch te ondervragen. Hoe kan je ze dan overtuigen van jouw visie?
Welgestelde Amerikanen blijken vaak gevoelig voor extra aanzien. Zo benoemde Trump de zakenman Tilman Fertitta (vermogen: $11,3 mrd) tot ambassadeur in Rome. Ook in Parijs en Brussel benoemde hij vermogende zakenlieden tot ambassadeur. Zouden, omgekeerd, de techtitanen niet geïnteresseerd zijn in toewijzing van een eigen hoge gezant?
Protocollaire bezwaren mogen het beschermen van levens niet in de weg staan, vond Johan de Witt al in 1657. Vanaf mijn bureau aan het Lange Voorhout in Den Haag kijk ik uit op de plek waar destijds de koetsen van de Franse en Spaanse ambassadeurs een dag lang dreigend tegenover elkaar stonden. Beide partijen streden om diplomatieke erkenning en voorrang op een knelpunt. In Londen vielen vier jaar later bij een vergelijkbare patstelling zelfs meerdere doden. In Holland besloot de raadspensionaris na bemiddeling een nieuwe opening langs de weg te maken, zodat beide koetsen tegelijk konden passeren.
Pragmatische oplossingen
Is het vandaag mogelijk, in het licht van revolutionaire technologie die de wereld op z’n kop zet, dergelijke pragmatische oplossingen te vinden? Inspiratie is er genoeg. Zo onderhouden 118 landen, Nederland niet inbegrepen, diplomatieke betrekkingen met de Soevereine Orde van Malta, een humanitaire organisatie die we niet moeten verwarren met de staat Malta.
Biedt het aanbodvan Altman en anderen om interne ‘evaluators’ AI-modellen te laten beoordelen misschien een gespreksopening? Het zou in elk geval waardevol zijn om een permanente vertegenwoordiger te hebben in het hoofdkantoor van OpenAI, Anthropic en Google DeepMind, net zoals Nederland dat bij het hoofdkantoor van de Navo heeft.
Gelukkig besloot het kabinet onlangs een deel van de bezuinigingen op ambassades terug te draaien en nieuwe vestigingen te openen, met meer aandacht voor economische diplomatie, veiligheid en geopolitiek. Waar kunnen we beter beginnen dan aan het Hof van Elon?
Sven Koopmans is oud-VVD-kamerlid en hoofd onderhandeling en conflictoplossing bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS). Deze column werd op 21 oktober 2026 gepubliceerd in het Financieele Dagblad.
Lees hier al zijn FD columns.
Experts
Related Content
