Nederlands Dagblad, 9 oktober 2023 | Met hangen en wurgen formuleerden politieke partijen de afgelopen dagen een reactie op de aanval van Hamas op Israël. Wat zeggen die reacties? En wordt het conflict een thema in de verkiezingscampagne?
‘Niets kan dit willekeurige geweld tegen Israëlische burgers legitimeren. Hamas dient dit verwerpelijke geweld onmiddellijk te staken. Wij leven mee met de inwoners van Israël in deze angstige tijden’, twitterde PvdA-GroenLinks-voorman Frans Timmermans zaterdag. Een opmerkelijk stevig statement dat niet bij iedereen in de rood-groene achterban goed viel. Israël, vinden sommige critici, heeft de Palestijnen ook genoeg leed aangedaan.
Maar Timmermans bericht laat ook subtiel zien, zegt Han ten Broeke, welke partijen nog onomwonden het zelfverdedigingsrecht van Israël benoemen. Het voormalige VVD-Kamerlid is nu directeur politieke zaken van The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS). ‘Van Timmermans weet ik honderd procent zeker dat hij voor het zelfverdedigingsrecht van Israël is. Maar door de nieuwe achterban van GroenLinks kan Timmermans het zich niet permitteren dat expliciet te benoemen, zoals vooral rechtse partijen dat wel hebben gedaan.’
Zeker bij een gevoelig thema als dit worden reacties van politici tot op woordniveau uitgekiend, weet Ten Broeke van zijn tijd in Den Haag. In het tweede kabinet-Rutte moest hij eens zes weken lang onderhandelen met Joël Voordewind (ChristenUnie) en Sjoerd Sjoerdsma (D66) om tot een paragraaf te komen over het Israël-Palestina-conflict, waarin iedereen zich kon vinden.
De politieke reacties van sommige partijen op de nieuwe aanval in Israël zijn dan ook typisch Nederlands, vindt Ten Broeke. ‘Dit is typisch protestantse scherpslijperij.’ Hij bedoelt daarmee dat woorden extreem zwaar gewogen worden, wat tot omslachtigheid leidt. ‘In een situatie als deze passen geen mitsen en maren, maar alleen ondubbelzinnige afkeuring.’
De reacties van politici laten zien hoe zij zich met hun woordkeuze in bochten moeten wringen en laveren tussen de publieke opinie en hun eigen achterban. Bij het vorige verkiezingsprogramma van GroenLinks van twee jaar geleden, toen de fusie met de PvdA nog niet in gang was gezet, stond dat Israël ‘disproportioneel geweld’ gebruikt tegen Palestina. Nu GroenLinks samen met de PvdA de verkiezingen ingaat, is die zinsnede niet opgenomen. ‘Alle vormen van geweld veroordelen we’, staat er in het nieuwe verkiezingsprogramma. ‘Ze brengen in dit asymmetrische conflict de oplossing niet dichterbij.’
GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver veroordeelde de daden van Hamas ook en schreef afgelopen weekend: ‘Het internationaal recht is glashelder: iedere bewuste aanval op burgerdoelen is een oorlogsmisdaad. Een land dat wordt aangevallen heeft alle recht zichzelf en haar burgers tegen deze terreur te verdedigen.’ Dat is een ongepaste veralgemenisering, vindt Ten Broeke. Waarom zou je in plaats van ‘een land’ niet gewoon Israël schrijven?’
Bijna alle politieke leiders waren in hun statement eensgezind in het veroordelen van de aanval van Hamas op Israël. Behalve BIJ1 en DENK. ‘Selectief solidair zijn met de onderdrukker, keuren wij af’, zegt Stephan van Baarle (DENK) over het hijsen van de vlag. Maar in zijn statement dat op X verscheen, begint hij met de ellende die Israël heeft aangericht.
‘Ik wens vrede, compassie en mededogen en een vrij Palestina’, schreef BIJ1-lijsttrekker Edson Olf. ‘Decennia’s kolonisatie, verdrijving, ontheemding, moord en apartheid zijn de aanleiding van dit conflict’, aldus Olf.
Een ongepaste reactie, vindt rabbijn Lody van de Kamp, lijstduwer van het CDA bij de komende Kamerverkiezingen. ‘Israël is niet aangevallen door een andere mogendheid, maar door een terroristische organisatie. Dan is het volstrekt logisch om nu solidariteit te betuigen met Israël. Tegelijk is het heel ingewikkeld om een goede reactie te geven vanuit de politiek. Ook Palestijnen zélf zijn slachtoffer van het handelen van Hamas.’
In welke mate de aanval op Israël de verkiezingscampagne in Nederland gaat beïnvloeden, vindt de rabbijn lastig te zeggen. ‘Op dit moment gaat de sympathie van de Nederlandse samenleving uit naar Israël, want we zijn altijd geneigd te kiezen voor de zogenoemde underdog (degene met de minste positie, red). Maar Israël heeft nu 300.000 soldaten gemobiliseerd en gaat misschien de komende dagen wel met enorme kracht tekeer. Ik kan me voorstellen dat die solidariteit dan plots volledig kantelt. Daar houd ik rekening mee.’
Met buitenlandpolitiek kun je verkiezingen in het algemeen niet winnen, maar wel verliezen, weet Ten Broeke. ‘Veel Nederlandse politici en ook partijleiders hebben een naïeve getuigenispolitiek als het gaat om buitenlandbeleid. Er wordt te veel gepraat vanuit partijbeginselen, in plaats van naar de actuele situatie te kijken. We hebben nu gezien dat je met Hamas geen zoete broodjes kunt bakken. Ik denk dat de komende weken de bokken van de schapen gescheiden worden onder politici als het gaat om realistisch buitenlandbeleid.’
Bron: Nederlands Dagblad, 9 oktober 2023
Experts
Related Content
