Waar het wereldtoneel verhardt, nemen ook de dreigingen voor Nederland toe: van cyberaanvallen en desinformatie tot statelijke beïnvloeding en maatschappelijke onrust. In de nieuwe leergang Strategie en Weerbare Rechtsorde bundelen onderzoekers en experts hun kennis over strategisch denken, veiligheid en maatschappelijke weerbaarheid.
Voorbij incidenten kijken
Wat deze ontwikkelingen gemeen hebben, is dat zij zich zelden geïsoleerd voordoen. Geopolitieke spanningen, online radicalisering, georganiseerde criminaliteit en digitale dreigingen beïnvloeden elkaar steeds vaker. Juist die verwevenheid maakt het lastig om ontwikkelingen te duiden en tijdig strategische keuzes te maken.
Voor Gerben Bakker, senior strategisch analist bij HCSS en medeontwikkelaar van de leergang, vormde dat een belangrijke aanleiding voor het opzetten van de leergang Strategie en Weerbare Rechtsorde. De opleiding richt zich op professionals op het snijvlak van veiligheid, bestuur, beleid en strategie die hun strategisch denkvermogen willen versterken in een steeds complexere veiligheidsomgeving.
Bakker zegt: ‘Veel veiligheidsorganisaties zijn uitstekend in het reageren op incidenten. De grotere uitdaging is het herkennen van de ontwikkelingen die aan die incidenten voorafgaan.’
In deze leergang leren deelnemers signalen, trends en dreigingen in samenhang te analyseren, zodat zij niet alleen kunnen reageren op verandering, maar er ook op kunnen anticiperen.’ Vanuit die behoefte ontwikkelden wetenschappers van de Universiteit Leiden en experts van HCSS gezamenlijk een programma waarin strategische analyse, veiligheid en maatschappelijke weerbaarheid samenkomen.
Strategisch handelen in een complexe wereld
In een complexe en veranderende omgeving zijn het vroegtijdig herkennen van signalen, het duiden van ontwikkelingen en het maken van strategische keuzes belangrijke vaardigheden voor professionals. Volgens Philippe van Pappelendam, programmaleider Veiligheid bij het Centre for Professional Learning van de Universiteit Leiden, biedt de leergang ruimte om naast urgente ontwikkelingen ook te kijken naar de risico’s van morgen. Van Pappelendam legt uit: ‘Kijk naar online extremisme, georganiseerde criminaliteit of bijvoorbeeld geopolitieke spanningen, daar zitten dynamieken achter. Om die beter te begrijpen is er meer nodig dan vakkennis. Deze leergang combineert wetenschappelijke inzichten met praktische analysemethoden en helpt om complexe vraagstukken te vertalen naar concrete keuzes en handelingsperspectieven.’
Deelnemers maken kennis met analysemethoden en tools, zoals foresight, scenario-ontwikkeling, social media-analyse en datagedreven technieken. Aan de hand van actuele ontwikkelingen op het gebied van geopolitiek, statelijke beïnvloeding, digitaal extremisme en georganiseerde criminaliteit leren zij trends en dreigingen in samenhang te analyseren. Daarbij staat het vermogen centraal om ontwikkelingen te vertalen naar de gevolgen voor beleid, bestuur en veiligheid.
Universiteit Leiden en HCSS: wetenschap en praktijk verbonden
De leergang is ontwikkeld door het Centre for Professional Learning in samenwerking met HCSS, een toonaangevend Nederlands kennisinstituut op het gebied van geopolitiek, veiligheid en strategische vraagstukken. Van Pappelendam vertelt enthousiast over de samenwerking: ‘Wat deze leergang bijzonder maakt, is dat deelnemers leren schakelen tussen verschillende perspectieven op veiligheid en weerbaarheid. De Universiteit Leiden biedt context vanuit bestuur, veiligheid en recht. HCSS brengt ruime ervaring mee op het gebied van strategische analyse voor overheden, veiligheidsorganisaties en internationale instellingen.’
Volgens Van Pappelendam helpt die combinatie deelnemers om complexe ontwikkelingen niet alleen te begrijpen, maar ook in hun bredere context te plaatsen. Wat gebeurt er in de wereld? Welke patronen tekenen zich af? En wat betekenen die voor organisaties die dagelijks werken aan veiligheid en het waarborgen van de democratische rechtsorde?
De uitdagingen voor de rechtsorde laten zich niet vanuit één discipline begrijpen. Daarom brengt de leergang experts uit wetenschap, beleid en de veiligheidspraktijk samen. Rob de Wijk, emeritus hoogleraar internationale betrekkingen en een van de docenten van deze leergang, plaatst veiligheidsvraagstukken in een geopolitieke context. Hij vult aan: ‘De belangrijkste dreigingen zijn geopolitiek van aard, dus complex. Maar het publieke debat laat zich vooral leiden door incidenten zonder begrip voor deze geopolitieke ontwikkelingen. Dat geeft een vertekend beeld en beperkt het zicht op wat er echt gaande is.’
Van analyse naar handelingsperspectief
Veel professionals herkennen het gevoel dat ontwikkelingen sneller gaan dan organisaties kunnen bijbenen. Juist in zo’n omgeving is strategisch denken geen luxe meer, maar een noodzakelijke vaardigheid. De leergang biedt deelnemers methoden en instrumenten om ontwikkelingen beter te duiden en inzichten te vertalen naar hun eigen praktijk.
Volgens Bakker vraagt inzicht in de veiligheidsvraagstukken van morgen om een blik die verder reikt dan de crisis van vandaag. Hij licht toe: ‘In deze leergang onderzoeken we hoe geopolitieke, technologische en maatschappelijke ontwikkelingen samen nieuwe dreigingen creëren, en hoe je die inzichten kunt omzetten in strategisch handelen.’
De leergang
Strategie en Weerbare Rechtsorde start in september 2026 en biedt professionals ruimte om afstand te nemen van de dagelijkse praktijk, ontwikkelingen in een bredere context te plaatsen en strategisch vooruit te kijken.
De docenten van deze leergang zijn verbonden aan onder meer de Universiteit Leiden en HCSS. Tijdens de leergang verzorgen onder anderen de volgende experts lezingen:
- Rob de Wijk, Emeritus hoogleraar International Relations and Security | Prof. dr. Rob de Wijk is oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) en een toonaangevend expert op het gebied van veiligheidsvraagstukken en internationale betrekkingen. Hij studeerde geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen en promoveerde op NAVO-strategie en nucleair beleid. Eerder was hij hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Nederlandse Defensie Academie en verbonden aan verschillende organisaties en de Universiteit Leiden.
- Gerben Bakker, Filosoof en ethicus op het gebied van Veiligheid bij HCSS | Dr. Gerben Bakker is opgeleid als filosoof en ethicus op het gebied van veiligheid. Zijn uitdaging bij HCSS is het streven naar een kritisch begrip van bedreigingen en fenomenen, en tegelijkertijd bijdragen leveren met praktische en duurzame waarde. Bakker is momenteel coördinator van de Strategische Monitor Politie. Hij promoveerde op het werk van Hannah Arendt en de betekenis daarvan voor veiligheidsbestuur. Daarnaast publiceerde hij diverse artikelen en boeken over veiligheid en strategische vraagstukken.
- Monica den Boer, Bijzonder hoogleraar Politiestudies | Prof. dr. Monica den Boer is bijzonder hoogleraar Politiestudies aan het Institute of Security and Global Affairs (ISGA) van de Faculteit Governance and Global Affairs van de Universiteit Leiden. Den Boer bekleedt momenteel de leerstoel Militaire Politieoperaties aan de Nederlandse Defensie Academie in Breda, een positie die zij sinds 2020 vervult. Eerder was zij lid van de Tweede Kamer voor de sociaal-liberale partij D66 (2017-2019).
16 juni 2026 | Tekst: Margo Klein
Related Content
