Als het Noordpoolijs de komende decennia verder wordt teruggedrongen, kan dat grote gevolgen hebben voor de geopolitieke verhoudingen in het Arctisch gebied. Al lijkt de militair-strategische meerwaarde van een grotendeels ijsvrij Poolgebied voorlopig groter dan de economische, zegt HCSS strategisch analist Fiona De Cuyper in de BNR-podcast Het Grote Plaatje. ‘Het is niet erg realistisch om heel hard in te zetten op de economische mogelijkheden.’
Zo liet MSC, sinds begin 2022 de grootste containerrederij ter wereld, onlangs nog weten dat het voorlopig voldoende heeft aan traditionele routes via onder meer het Suezkanaal. Toch ziet macro-econoom Han de Jong vooral op de langere termijn een grote potentie. ‘Dat het Noordpoolgebied nu nog weinig economische relevantie heeft, kan best zijn. Maar ik verwacht dat dat de komende decennia echt wel gaat veranderen.’
Ook macro-econoom Edin Mujagic beschouwt de economische relevantie van het Noordpoolgebied nu nog als zeer beperkt, maar sluit zich bij De Jong aan dat dat in de toekomst enorm kan veranderen. ‘Hoe vaak hebben we de afgelopen tijd niet gehoord dat het ijs helemaal weg zou smelten? Alles wat geopolitieke gevolgen kán hebben, zal vroeg of laat ook zijn weerslag hebben in economische groei én winstgevendheid, maar voor mij als econoom is het op dit moment nog onbeduidend.’
Opwarming van de aarde
Ten tijde van de barre ontdekkingsreis van Willem Barentsz in 1596 was het überhaupt nog onbegonnen werk om een kortere vaarroute van Europa naar Azië te vinden via de Noordpool. Maar de tijden veranderen, onder meer door de opwarming van de aarde: al in 2035 is de Noordpool volgens de prognoses in de zomer grotendeels ijsvrij. Al zal het nog een hele opgave worden om de nieuwe vaarroutes efficiënt te benutten, zegt De Cuyper, strategisch analist bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS).
Onder al dat smeltende ijs zitten gigantische voorraden kostbare grondstoffen verborgen. Varen is de goedkoopste vorm van transport van spullen, dus als het lukt om de tijd te halveren die nodig is om de spullen van A naar B te krijgen, is dat een enorme winst. Al is het volgens Mujagic voorlopig niet erg realistisch om daar heel hard op in te zetten. ‘Die handel vindt wel plaats in een wereld die steeds protectionistischer wordt, en dat haalt een deel van die winst weg.’
Momenteel zijn er twee bestaande Arctische vaarroutes: de Noordelijke Zeeroute langs Rusland en de Noordwestelijke doorvaart via Canada. Met de opleidings- en veiligheidseisen die er bij varen via ijsroutes komen kijken, zal dat voorlopig niet veranderen, verwacht De Cuyper. Door het smeltende ijs zullen de weersomstandigheden steeds onvoorspelbaarder worden. ‘En dat past absoluut niet bij de just-in-time-logistiek van de containerscheepvaart.’
Arctische Raad
Het Noordpoolgebied wordt beheerd door de intergouvernementale Arctische Raad, bestaande uit Rusland, de VS (via Alaska), Canada, Denemarken (via Groenland), IJsland, Zweden en Finland. ‘Die hebben eigenlijk als enige territoriale soevereiniteit in de regio. Daar horen zijdelings nog enkele waarnemers bij, waaronder China, Japan en Zuid-Korea. Op zich is het interessant dat die landen ook interesse tonen in het gebied, maar eigenlijk hebben zij daar als waarnemers niets te zeggen.’
De Amerikaanse president Donald Trump slingerde de discussie rond Groenland vorig jaar vooral aan om het thuisfront koest te houden, denkt De Cuyper. ‘Hij was ruim een jaar flink in de weer met het Groenlanddebat, met behoorlijk controversiële uitspraken. Dat het nu verrassend stil is, zegt vooral veel over zijn onvoorspelbaarheid. Hoewel de Amerikaanse interesse in het gebied niet helemaal nieuw is, is het wel de eerste keer dat de VS met militaire macht heeft gedreigd om het eiland in bezit te nemen.’
Economische relevantie
Onderzoek van de US Geological Survey liet in 2008 zien dat nog 13 procent van de onontgonnen olie en 30 procent van het onontgonnen gas wereldwijd zich in het Arctisch gebied bevindt. Dat zich in het gebied daarnaast zeer veel aardmetalen en kritieke mineralen bevinden, wil nog niet zeggen dat die ‘ready to drill’ zijn, zegt De Cuyper. Zo lopen er in Groenland maar twee actieve mijnbouwprojecten, terwijl meer dan tweehonderd bedrijven licenties bezitten om daar te kunnen mijnen.
Dat heeft volgens Mujagic te maken met de uitzonderlijke positie die de regio wereldwijd inneemt. Bedrijven die er iets willen ondernemen, stuiten op barrières die bij andere investeringen totaal niet aan de orde zijn. ‘Logistiek is het een nachtmerrie. Een van de eerste geboden is dat je geen alcohol mee mag nemen naar een project, omdat het er zo deprimerend is. Het laat zien dat het een heel andere sport is voor elk bedrijf dat er iets wil gaan doen – nog los van de vraag of het lucratief is.’
Gretige wereldmachten
Verschillende wereldmachten hebben op termijn grote ambities in het Arctische gebied, zegt De Jong. ‘Op langere termijn kan het wel relevant worden en als andere landen hier kennelijk belang aan hechten en een positie willen vestigen, moet je jezelf afvragen of je daar niet aan mee wilt doen. Elon Musk is bezig naar Mars te gaan. Ik denk dat ik niet meer mee ga maken dat dat commercieel interessant wordt, maar dat betekent niet dat je daar nu nog niet naar moet kijken.’
Vooral de rol van China is niet te onderschatten, waarschuwt De Jong. Het land heeft overal in de wereld grondstofleveranties veiliggesteld, en heeft dus een zeer verre horizon. ‘Ze zitten overal en hebben overal toegang tot grondstoffen voor zichzelf veiliggesteld, in Afrika en in andere delen van de wereld. Ik zou de Chinese aanwezigheid in het gebied toch niet zomaar afdoen als een soort machoachtige actie. En dan kunnen wij gewoonweg niet achterblijven.’
Over Het Grote Plaatje
Geld regeert. Maar hoe? In Het Grote Plaatje kijken Rens de Jong en macro-economen Han de Jong en Edin Mujagic met een brede blik op hoe geld de wereld verandert, samen met diverse gasten uit andere vakgebieden.
Experts
Related Content
