In het online Com-netwerk wordt extreem geweld beloond met punten en aanzien. Experts zien hoe vaak jonge kinderen er steeds verder in verstrikt raken. “Ze behalen daar een sociale status die ze offline niet kunnen krijgen.”
Onder de paraplu van de Com-beweging vallen groeperingen als 764 en No Lives Matter. Deze groepen worden als nihilistisch gezien, wat inhoudt dat ze geen ideologische overtuigingen hebben. Leden houden zich bezig met sextortion, beelden van seksueel kindermisbruik, het mishandelen van dieren, moord en het aanzetten tot zelfbeschadiging, geweldpleging of zelfdoding.
In Nederland is een minderjarige jongen al veroordeeld voor betrokkenheid bij een groepering. Er lopen ook nog twee strafzaken tegen Justin B. en Mert A.
Enkele voorbeelden zijn slachtoffers die worden gedwongen de naam van zo’n groep in hun huid te snijden, seksuele handelingen uit te voeren voor de camera of hun huisdieren iets aan te doen. Opdrachten lopen ook fataal af: er werd op zo’n mate ingepraat op een Amerikaanse man met suïcidale gedachten dat hij zichzelf op een livestream in brand stak, terwijl anderen hem aanmoedigden.
Het roept de vraag op wie de mensen in deze groepen zijn en waarom ze doen wat ze doen. Het is lastig daar eenduidig antwoord op te geven, zegt Gerben Bakker van het Haagse onderzoeksinstituut HCSS. Dat komt doordat er zo veel verschillende groepen zijn, die qua identiteit verbonden zijn maar andere motieven hebben. “Elke groep heeft z’n eigen regels, maar alles draait om geweld”, vult promovendus Sara Kulic van de Universiteit Leiden aan.
Groepen zijn bijna hermetisch gesloten
In Nederland zijn zeventig mensen, vooral minderjarigen, actief in het Com-netwerk, bleek uit recent onderzoek van HCSS. “Leden zijn vaak jong, soms pas acht of tien jaar oud. De daderfiguren zijn wat ouder, soms boven de twintig”, zegt Kulic.
Zij rekruteren slachtoffers via sociale media of online spellen zoals Roblox. Kulic: “Ze vormen een connectie met het slachtoffer. Vervolgens stellen ze voor om naar een meer gesloten setting te gaan, zoals Telegram of Discord.”
De groepen binnen het Com-netwerk zijn bijna hermetisch gesloten, zegt Bakker. Om toegang te krijgen tot een groep, moeten deelnemers zelf geweldscontent maken. In het ergste geval gaat het om een mesaanval of moord, ziet HCSS. Bij andere groepen moeten slachtoffers zichzelf beschadigen.
Dat de groepen zo exclusief zijn, is onderdeel van de aantrekkingskracht, zien de experts. Bakker: “Het creëert de sfeer van incrowd. Je wordt onderdeel van een systeem.”
Gevoel erbij te horen speelt grote rol
Het gevoel erbij te horen speelt een grote rol, denkt Kulic. “Misschien worden deelnemers gepest en hebben ze geen sociale connecties in de ‘echte wereld’.” Als ze dan een connectie krijgen met online leden, raken ze steeds verder verstrikt in het netwerk en het geweld dat daarbij komt kijken.
Deelnemers kunnen punten krijgen door geweldscontent te maken en meer aanzien krijgen. “Ze behalen een sociale status die ze offline niet kunnen krijgen”, zegt Kulic. Bakker zag dat ook in zijn onderzoek terugkomen. Deelnemers zijn gedreven door acceptatie, macht en aanzien binnen wat een ‘statuseconomie’ wordt genoemd.
Waarom ze daarvoor bereid zijn zulke gruwelijke dingen te doen, is moeilijk uit te leggen. In het kader van dit soort groepen is daar nog geen onderzoek naar gedaan. Onderzoekers weten wel dat ‘desensitisatie’ een grote rol speelt in dit soort groepen.
Daarvoor zetten daderfiguren erop in deelnemers ongevoeliger te maken, ziet Bakker. “Het is een tactiek als het gaat om het groomen van nieuwe leden. Als je mensen op grote schaal confronteert met bloederig geweld, kinderporno en extreem materiaal, worden ze daar ongevoeliger voor.”
Deelnemers kunnen groepen ook niet zomaar verlaten
Daarnaast blijft het belangrijk te benadrukken dat slachtoffers in deze groepen gedwongen worden bepaalde handelingen te doen, zegt Bakker. Daderfiguren zullen zeggen dat alles in samenspraak en met toestemming gebeurt. “Maar je ziet dat er systematisch sprake is van afpersing en sextortion”, zegt Bakker.
“Je kunt er niet van uitgaan dat deelnemers die slachtoffer zijn vrijwillig in zo’n groep zitten”, vervolgt hij. Al zou je zo’n groep willen verlaten, dan kan dat ook niet zomaar. Kulic: “Daderfiguren houden bij wat iedereen heeft gemaakt en daar chanteren ze slachtoffers mee. Ze hebben vaak ook persoonlijke informatie om iemand mee af te persen.”
Maar er zijn wel gevallen van slachtoffers die eruit komen, weet Kulic. “De mensen die met hen werken aan herstel vliegen het aan alsof ze te maken hebben met een verslaving in plaats van extremisme. Ze proberen sociale structuren op te bouwen met deze kinderen, zorgen dat ze naar sportclubs gaan.”
Het Com-netwerk is een moeilijk fenomeen om te bevatten, zien Bakker en Kulic. Maar het is belangrijk dat er meer aandacht naar uitgaat. Ze pleiten daarom voor voor meer preventie en bewustwording, onder meer via ouders, scholen en hulpinstanties. Daarnaast zouden politie en toezichthouders meer juridische mogelijkheden moeten krijgen om snel te kunnen ingrijpen in gesloten online netwerken.
Experts
Related Content
